بهبود نسبی بارش‌ها و چالش‌های مدیریت آب در ایران: از ترسالی تا تنش آبی

تفاوت‌های منطقه‌ای در وضعیت بارش‌ها

در حالی که استان‌هایی مانند بوشهر شرایط ترسالی را تجربه کرده و میزان بارش‌ها فراتر از حد نرمال بوده است، و در برخی استان‌های غربی نیز بارش‌ها به سرریز سدها منجر شده، وضعیت در مناطق مرکزی و شمالی کشور همچنان نگران‌کننده است.

• مناطق با بهبود: بوشهر (ترسالی)، برخی استان‌های غربی (سرریز سدها).
• مناطق با کم‌بارشی: تهران، البرز، قزوین، قم، همدان و مرکزی.

در استان‌های کم‌بارش، تامین آب همچنان شکننده است و در ماه‌های گذشته بخشی از آب از حجم مرده سدها تامین شده است. این وضعیت نیازمند مدیریت جدی مصرف و تقاضا خواهد بود.

مدیریت مصرف و نقش شهروندان

بزرگ‌زاده بر ضرورت همراهی شهروندان در مدیریت مصرف آب تاکید کرد. او اظهار داشت که بدون مشارکت مردم، پایداری تامین آب در کلان‌شهرهایی مانند تهران، کرج و مشهد که در صدر مناطق دارای تنش آبی قرار دارند، امکان‌پذیر نخواهد بود.

«در شرایط فعلی، مدیریت مصرف آب به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین راهکارهای عبور از تنش آبی مطرح است و بدون مشارکت مردم، امکان پایداری تامین آب در کلان‌شهرهایی مانند تهران، کرج و مشهد وجود نخواهد داشت.»

افزایش اعتبارات و پیشرفت پروژه‌های آبی

سخنگوی صنعت آب کشور به وضعیت مطلوب منابع مالی بخش آب نیز اشاره کرد:

• با ابلاغ قانون بودجه سال ۱۴۰۵، اعتبارات این بخش تقریباً ۲ برابر شده است.
• ضریب تحقق تخصیص منابع در طرح‌های تامین آب به حدود ۹۷ درصد رسیده است.
• ضریب تحقق تخصیص منابع در طرح‌های آب‌رسانی به حدود ۹۵ درصد رسیده است.
• در مجموع، بیش از ۹۰ درصد منابع پیش‌بینی‌شده در این حوزه محقق شده است.

این تخصیص‌های مناسب به پرداخت مطالبات پیمانکاران و تسریع در پیشرفت طرح‌های آبی کمک کرده است. با این حال، وی تاکید کرد که بهبود نسبی بارش‌ها و افزایش منابع مالی، تنها با تداوم مدیریت مصرف و برنامه‌ریزی دقیق برای تخصیص منابع، می‌تواند به عبور از چالش‌های موجود منجر شود.

پیچیدگی‌های منابع آب و نیاز به تغییر رویکرد

بهبود نسبی بارش‌ها، تصویر پیچیده‌ای از وضعیت آب کشور ارائه می‌دهد. تداوم خشکسالی و برداشت‌های بی‌رویه، منجر به کسری انباشته‌ای شده که جبران آن نیازمند چندین سال ترسالی پی‌درپی است. تمرکز بارش در برخی مناطق نیز لزوماً به بهبود وضعیت کلان‌شهرهای کم‌بارش منجر نمی‌شود.

در چنین شرایطی، مدیریت تقاضا به جای تمرکز بر افزایش عرضه، رویکردی پایدارتر محسوب می‌شود. این امر نیازمند اصلاح الگوی مصرف در بخش‌های کشاورزی (با استفاده از روش‌های نوین آبیاری)، صنعت (با بازچرخانی و بازیافت آب) و شرب (با کاهش هدررفت و ارتقای فرهنگ مصرف) است. حرکت به سمت این الگو، تنها مسیر قابل اتکا برای دستیابی به پایداری در تامین آب در بلندمدت خواهد بود.