چالش‌های عکاسی جنگ: از محدودیت‌ها تا هوش مصنوعی و مرزهای اخلاقی

تفاوت‌های عکاسی در جنگ کنونی و جنگ ۱۲ روزه

فرجی با اشاره به آتش‌بس دوهفته‌ای، وضعیت عکاسی در جنگ کنونی را با جنگ ۱۲ روزه مقایسه می‌کند. به گفته او، در جنگ ۱۲ روزه محدودیت‌ها بیشتر بود، اما در جنگ اخیر شرایط متفاوت بوده و محدودیت چندانی وجود نداشته است. با این حال، همچنان در برخی موقعیت‌ها نیاز به دریافت مجوز احساس می‌شده و حتی کارت خبرنگاری نیز دسترسی کامل را تضمین نمی‌کرده است. او می‌گوید:

در بعضی صحنه‌ها تعداد عکاسان آن‌قدر زیاد بود که خود عکاسان از یکدیگر کلافه می‌شدند. به همین جهت گاهی ترجیح داده‌ام فضا را برای عکاسانی که وابسته به رسانه‌ها هستند باز بگذارم؛ چرا که آن‌ها وظیفه دارند تصاویر را سریع‌تر منتشر کنند و نیاز خبری فوری‌تری دارند.

رویکرد رسانه‌ای ایران و اسرائیل در پوشش جنگ

این مستندساز به تفاوت چشمگیر رویکرد رسانه‌ای ایران و اسرائیل اشاره می‌کند. او معتقد است که اسرائیل با عدم انتشار تصاویر بمباران‌های خود، افکار عمومی را بهتر مدیریت کرده و با دست بازتری اقداماتش را ادامه می‌دهد. در مقابل، ایران بسیاری از اصابت‌ها و اتفاقات را به تصویر کشیده است. فرجی این رویکرد را در راستای نشان دادن واقعیت جنگ و تأکید بر مظلومیت کشوری که مورد حمله قرار گرفته، می‌داند.

نگرانی‌ها و چالش‌های انتشار تصاویر

مرز حساس تولید و انتشار

فرجی یکی از چالش‌های مهم در حوزه انتشار تصاویر را نگرانی از نمایش ناخواسته قدرت دشمن می‌داند. او بر مرز حساس میان تولید و انتشار تأکید می‌کند: «تولید باید حتماً انجام شود، اما در انتشار لازم است یک چهارچوب و ملاحظه وجود داشته باشد.» با این حال، او اذعان می‌کند که تعیین این مرز کار ساده‌ای نیست و سازوکار مشخصی برای آن وجود ندارد.

نیاز به گفتگو به جای قانون‌گذاری

به باور فرجی، اعمال نظارت جدی می‌تواند به مسئله‌ای پیچیده تبدیل شود. او تأکید می‌کند که در این زمینه، بیشتر از هر چیز نیاز به گفت‌وگوهای اخلاقی وجود دارد تا افراد خودشان به درک مشترکی از آنچه باید منتشر شود یا نشود، برسند.

مدیریت حضور عکاسان در مناطق جنگی

این عکاس به تجربه خود در جنگ ۶۶ روزه لبنان اشاره می‌کند که در آنجا سازوکار مشخص‌تری برای مدیریت عکاسان وجود داشته و افراد مسئول، عکاسان مشخصی را به محل‌های مورد نظر اعزام می‌کردند. او باز بودن بیش از حد فضا، به‌ویژه در حوزه انتشار، را آسیب‌زا می‌داند، اما مجدداً تأکید می‌کند که ثبت تصاویر در حوزه تولید، ضروری است.

شرایط عکاسی در جنگ شهری و برخورد سلیقه‌ای

فرجی می‌گوید که در جنگ اخیر، دست عکاسان و مستندسازان با درصد بالایی برای تولید باز بوده است، اما گاهی با برخوردهای سلیقه‌ای و شخصی مواجه شده‌اند. او به تجربه‌ای اشاره می‌کند که فردی مانع عکاسی او شده است. وی این برخوردها را بیشتر شخصی می‌داند و به ماهیت جنگ شهری اشاره می‌کند که در آن اتفاقات در بستر شهر رخ می‌دهد و افراد حاضر در خیابان‌ها، عکاسان را نمی‌شناسند و همین مسئله باعث ایجاد محدودیت‌ها و مشکلاتی می‌شود.

جنگ رمضان؛ تجربه‌ای باز در عکاسی بحران

فرجی فضای فعلی را یکی از بازترین فضاهای رسانه‌ای در شرایط بحرانی می‌داند که در آن کار کرده است. او تجربه خود در سومالی را مثال می‌زند که برای عکاسی نیاز به محافظان متعدد داشته، در حالی که در اینجا شرایط متفاوت بوده است. او تأکید می‌کند که موانع سلیقه‌ای نباید به حساب یک سیاست کلی گذاشته شود.

اهمیت رسمی بودن و پوشش رسانه‌ای

فرجی بر اهمیت هویت مشخص و رسمی بودن در کار رسانه‌ای تأکید می‌کند و می‌گوید وقتی فردی از طریق رسانه معرفی می‌شود، اعتماد و همکاری بیشتری شکل می‌گیرد. او همچنین به نقد عملکرد صدا و سیما می‌پردازد و معتقد است در کنار «شور» نیاز به «شعور» و حضور تحلیلگران قوی در رسانه‌ها وجود دارد تا مقاومت در یک جنگ تحمیلی با درک عمیق‌تری همراه شود.

ضعف در ارتباط با خارج از ایران و روایت‌گری جهانی

این مستندساز به ضعف ایران در «کوریدور ارتباطی» با خارج از کشور اشاره می‌کند و می‌گوید که ما خودمان روایتگر در سطح بین‌المللی نیستیم و اغلب رسانه‌های خارجی آثار را با تحلیل خودشان منتشر می‌کنند. او بر لزوم فراهم شدن شرایطی تأکید می‌کند که ایرانی‌ها بتوانند روایت خود را مستقیماً به جهان منتقل کنند. فرجی همچنین به زیر سؤال رفتن تصاویر واقعی دو عکاس ایرانی، حمید وکیلی و عرفان کوچاری، از سوی ایران اینترنشنال اشاره می‌کند که این رسانه آن‌ها را تولیدشده با هوش مصنوعی خوانده بود.

مرزهای اخلاقی در ثبت و انتشار تصاویر

ثبت برای آینده، تأمل در انتشار

فرجی به یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین موضوعات عکاسی جنگ، یعنی «مرزهای اخلاقی در ثبت و انتشار تصاویر» می‌پردازد. او معتقد است که باید میان «ثبت» و «انتشار» تفاوت قائل شد. ممکن است انتشار برخی تصاویر تلخ و فجیع امروز باعث آسیب روحی مخاطبان شود، اما همان تصاویر در آینده کارکردی کاملاً متفاوت پیدا کنند و به درک بهتر واقعیت‌ها کمک کنند. او بر ضرورت ثبت این تصاویر برای آینده تأکید می‌کند، حتی اگر در زمان حال امکان یا ضرورت انتشار آن‌ها وجود نداشته باشد.

مرز انسانی در عکاسی

این عکاس به مرزهای اخلاقی اشاره می‌کند و می‌گوید که انسان‌ها به‌طور ذاتی این مرزها را درک می‌کنند؛ چرا که هر فردی خانواده دارد و باید در نظر بگیرد که ممکن است روزی نزدیکان آن فرد تصاویر دلخراش را ببینند. او تأکید می‌کند که عکاس باید بتواند میان وظیفه حرفه‌ای و کنترل تمایلات شخصی برای دیده شدن تعادل برقرار کند و هر تصویری را صرفاً برای جلب توجه منتشر نکند. او این مرز را «مرز انسانی» می‌داند.

هوش مصنوعی و چالش اعتماد به تصاویر

تشخیص اصالت در عصر هوش مصنوعی

فرجی به مسئله اعتماد به تصاویر منتشرشده و پیچیدگی‌های تشخیص واقعیت در عصر هوش مصنوعی و شبکه‌های اجتماعی می‌پردازد. او می‌گوید که ماجرای هوش مصنوعی کار را بسیار پیچیده کرده است، اما هنوز به مرحله‌ای نرسیده‌ایم که تشخیص واقعیت کاملاً ناممکن باشد و راه‌هایی برای تشخیص اصالت تصاویر وجود دارد.

سابقه و هویت تولیدکننده

یکی از مهم‌ترین معیارها برای سنجش اعتبار یک تصویر، «سابقه» و «هویت» تولیدکننده آن است. فرجی معتقد است وقتی اثری از عکاسی شناخته‌شده منتشر می‌شود، این فرد به دلیل سال‌ها فعالیت حرفه‌ای، اعتبار خود را به خطر نمی‌اندازد. در مقابل، تصاویری که توسط افراد ناشناس منتشر می‌شوند، نیاز به بررسی بیشتری دارند.

روایت تصویر در مقابل واقعیت

او به نکته مهم‌تری اشاره می‌کند و آن «روایت» تصویر است. به گفته فرجی، بارها پیش آمده که یک عکس کاملاً واقعی بوده، اما روایتی که درباره آن ارائه شده، نادرست یا تحریف‌شده بوده است. او به تجربه شخصی خود در عکاسی از انقلاب لیبی اشاره می‌کند که به دلیل تفاوت آنچه در حال رخ دادن بود با روایتی که برایش تعریف شده بود، پروژه را ادامه نداد؛ چرا که معتقد بود در غیر این صورت، به یک «راوی نادرست» تبدیل می‌شود.

نقش شبکه‌های اجتماعی در گسترش اطلاعات نادرست

فرجی به نقش شبکه‌های اجتماعی در گسترش اطلاعات نادرست و «فیک‌نیوز» اشاره می‌کند. او می‌گوید بسیاری از افراد بدون تأمل، مطالب را بازنشر می‌کنند و همین عجله و نبود کنکاش، باعث آسیب به جامعه می‌شود. او تأکید می‌کند که مخاطب باید عادت کند پیش از پذیرش یا انتشار یک تصویر یا خبر، کمی صبر کند، فکر کند و بررسی کند که آیا با منطق همخوانی دارد یا نه. در بسیاری از موارد، با یک جست‌وجوی ساده می‌توان به منبع اصلی خبر رسید و از صحت آن مطمئن شد.

او در پایان، با اشاره به کاهش اعتبار منابع، تأکید می‌کند که یکی از مهم‌ترین کارهایی که مخاطبان می‌توانند انجام دهند، مراجعه به منبع اصلی خبر و بررسی سندیت آن است؛ اقدامی که می‌تواند تا حد زیادی از خطا و فریب جلوگیری کند.