بحران در قلب سبز ایران؛ زاگرس در محاصره خشکیدگی و آتش

زاگرس؛ شریان حیاتی ایران در آستانه بحرانی فراگیر

جنگل‌های زاگرس با طول ۱۶۰۰ کیلومتر، نه تنها یکی از ۳۶ کانون داغ تنوع زیستی جهان (ایرانی-آناتولی) محسوب می‌شوند، بلکه به‌عنوان تصفیه‌خانه‌های طبیعی هوای کشور، نقشی تعیین‌کننده در جذب کربن و تولید اکسیژن ایفا می‌کنند. این زیست‌بوم کهن، منبع اصلی تأمین ۴۰ درصد از آب‌های سطحی ایران است و حیات بیش از ۵۰ میلیون نفر از جمعیت کشور به پایداری آن گره خورده است.

چالش‌های زیست‌محیطی و تهدیدهای انسانی

با وجود کارکردهای حیاتی، این اکوسیستم با تهدیدهای چندجانبه‌ای دست‌وپنج نرم می‌کند. تغییر اقلیم، تغییر الگوی بارندگی و بهره‌برداری‌های ناپایدار، منجر به پدیده‌ای نگران‌کننده شده است:

خشکیدگی و زوال بلوط: از سال ۱۳۸۵، پدیده خشکیدگی در زاگرس گزارش شده و هم‌اکنون یک‌چهارم این جنگل‌ها را درگیر کرده است.
فشار انسانی: چرای بی‌رویه دام و تخریب‌های انسانی، توان بازسازی طبیعی جنگل را به‌شدت کاهش داده است.
آتش‌سوزی‌های گسترده: در سال ۱۴۰۳، حدود ۴۷ هزار هکتار از جنگل‌های کشور دچار حریق شد که ۹۲ درصد آن در محدوده زاگرس رخ داد.

راهکارهای احیا و مدیریت بحران

متخصصان و نهادهای مسئول بر این باورند که مدیریت این شرایط تنها با همکاری همه‌جانبه دولت، بخش خصوصی و جوامع محلی امکان‌پذیر است. راهکارهای پیشنهادی شامل موارد زیر است:

حوزه اقدام	راهکار پیشنهادی
نظارت	تشدید گشت‌های جنگل‌بانی و اعمال جریمه‌های سنگین برای قاچاق چوب
مدیریت حریق	تأسیس پایگاه‌های مجهز اطفای حریق و آموزش جوامع محلی
احیای جنگل	کاشت گونه‌های بومی مقاوم و اجرای طرح‌های آبخیزداری

مدیریت خردمندانه این زیست‌بوم کهن، نیازمند اولویت‌بندی اقدامات بر اساس شدت تخریب در استان‌های زاگرس‌نشین است تا از فروپاشی کامل این سرمایه ملی جلوگیری شود.