شکاف عمیق فراآتلانتیک: اروپا در برابر جنگ ترامپ علیه ایران

نارضایتی ترامپ و تهدید به کاهش نیروها

تازه‌ترین نشانه از عمق این بحران زمانی آشکار شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بنا بر گزارش‌ها، گزینه کاهش بخشی از نیروهای آمریکایی در اروپا را به دلیل نارضایتی از همراهی نکردن متحدان اروپایی در موضوع تنگه هرمز، مورد بررسی قرار داد. این اقدام، نگرانی فزاینده‌ای را در پایتخت‌های اروپایی نسبت به آینده پیوند فراآتلانتیک برانگیخته است.

• هشدار آلمان: فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، هشدار داد که ناتو نباید بر سر جنگ علیه ایران دچار انشقاق شود.
• تأکید انگلیس: کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر انگلیس، بر ضرورت باقی ماندن آمریکا در ناتو تأکید کرد.

«این جنگ ما نیست»: موضع قاطع اروپا

واکنش اروپا به جنگ تجاوزکارانه علیه ایران، از همان ابتدا فراتر از یک اختلاف تاکتیکی یا سوءتفاهم دیپلماتیک بود. بسیاری از دولت‌های اروپایی آشکارا اعلام کردند که حاضر نیستند بهای سیاسی و امنیتی جنگی را بپردازند که نه در طراحی آن نقشی داشته‌اند و نه درباره اهداف و پیامدهای آن اقناع شده‌اند.

روزنامه فرانسوی لوموند نوشت که در پایتخت‌های اروپایی یک برداشت مشترک شکل گرفته و آن این است که «این جنگ ما نیست».

روزنامه ال‌پائیس نیز از این وضعیت به‌عنوان آزمونی برای مناسبات فراآتلانتیک یاد کرد و نوشت که ترامپ درحالی از اروپا توقع همراهی داشت که در عمل رفتاری در پیش گرفت که نشان می‌داد برای نظر و نقش متحدانش اهمیتی قائل نیست.

اقدامات عملی اروپا در برابر جنگ

این واگرایی تنها در سطح موضع‌گیری باقی نماند و به اقدامات عملی نیز کشیده شد:

• برخی کشورهای اروپایی از همراهی لجستیکی با عملیات آمریکا و رژیم صهیونیستی خودداری کردند.
• محدودیت‌هایی برای استفاده از پایگاه‌ها یا حریم هوایی خود به‌وجود آوردند.
• اسپانیا، فرانسه و ایتالیا تمایل خود را به عدم ورود مستقیم یا غیرمستقیم به این جنگ نشان دادند.

این رفتارها در ارزیابی رسانه‌های غربی، به‌عنوان نشانه‌ای جدی از شکاف درون ناتو و کاهش آمادگی اروپا برای همراهی خودکار با واشنگتن تعبیر شد.

فرسایش ساختاری در پیوند فراآتلانتیک

بخش مهمی از رسانه‌های اروپایی، این جنگ را نه یک رویداد مقطعی، بلکه نشانه‌ای از فرسایش ساختاری در پیوند فراآتلانتیک توصیف کردند. لوموند در تحلیلی معنادار نوشت که اروپا به آمریکا «نه» گفت و این تحول را اتفاقی تازه و مهم توصیف کرد. اهمیت ماجرا فقط در مخالفت با یک عملیات نظامی خلاصه نمی‌شود، بلکه در این است که اروپا دیگر مانند گذشته حاضر نیست بدون چون‌وچرا پشت تصمیم‌های پرهزینه و پیش‌بینی‌ناپذیر واشنگتن قرار گیرد.

دیدگاه اندیشکده‌های اروپایی

• فایننشال تایمز: با تمرکز بر اختلافات مربوط به دسترسی آمریکا به پایگاه‌های اروپایی، این روند را نشانه‌ای از عمیق‌تر شدن شکاف در ائتلاف غربی دانست.
• کارنگی اروپا: تأکید کرد که رفتارهای اخیر دولت ترامپ، از جمله جنگ با ایران، نشانه الگویی پایدار است که پایه‌های سیاسی ائتلاف را فرسوده می‌کند.
• مؤسسه مطالعات امنیتی اتحادیه اروپا: تصریح کرد که این جنگ، اعتماد اروپا به آمریکا به‌عنوان ضامن قابل اتکای امنیت را بیش از پیش تضعیف کرده است.
• مرکز سیاست‌گذاری اروپایی: با عنوانی معنادار نوشته است که اروپا به طرح جایگزین برای ناتو نیاز دارد.
• شورای روابط خارجی اروپا: تأکید کرد که خودداری متحدان از مشروعیت‌بخشی به این جنگ، برای ترامپ هزینه سیاسی به همراه داشته و نشان داده که دوران همراهی بی‌قید و شرط اروپا با تصمیم‌های کاخ سفید رو به افول است.

در انگلیس نیز، دولت استارمر تلاش کرده است پیوند راهبردی با واشنگتن را حفظ کند، اما ناچار شده درباره هزینه‌های اقتصادی، امنیتی و سیاسی این جنگ برای اروپا و حتی خود انگلیس هشدار دهد. تأکید مکرر مقام‌های لندن بر ضرورت باقی ماندن آمریکا در ناتو، بیش از آنکه نشانه اعتماد باشد، بازتاب اضطرابی است که در پی رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی ترامپ شدت گرفته است.

صورتحساب سنگین اقتصادی جنگ ترامپ برای اروپا

بعد اقتصادی این بحران نیز حائز اهمیت است. اروپا در شرایطی با این جنگ مواجه شد که همچنان از تبعات رکود صنعتی، بحران انرژی، هزینه‌های جنگ اوکراین و فشار تورمی رنج می‌برد. از همین رو، جهش بهای انرژی و نگرانی از اختلال در مسیرهای حیاتی تجارت و حمل‌ونقل، حساسیت دولت‌های اروپایی را دوچندان کرده است.

هشدارها درباره رکود تورمی، کاهش رشد اقتصادی و حتی نگرانی از کمبود سوخت، به روشنی نشان می‌دهد که اروپا نه فقط از منظر سیاسی، بلکه از نظر اقتصادی نیز توان یا تمایل ورود به یک بحران تازه و پرهزینه را ندارد.

جنگ تجاوزکارانه علیه ایران برای اروپا فقط یک پرونده نظامی در خاورمیانه نبود. این جنگ به آینه‌ای تبدیل شد که ضعف‌ها، تردیدها و ترک‌های عمیق در ائتلاف فراآتلانتیک را به‌وضوح نشان داد. اگر تا پیش از این، اختلافات اروپا و آمریکا بیشتر بر سر تجارت، اوکراین، بودجه دفاعی یا سبک رهبری ترامپ مطرح می‌شد، اکنون جنگ علیه ایران این شکاف‌ها را به سطحی رسانده که حتی اصل تداوم اعتماد راهبردی میان دو سوی آتلانتیک زیر سؤال رفته است.

شاید هنوز برای اعلام مرگ قطعی ائتلاف فراآتلانتیک زود باشد، اما تردیدی نیست که ماجراجویی ترامپ علیه ایران یکی از جدی‌ترین ضربه‌ها را به این پیوند وارد کرده است. این تجاوز غیرقانونی نشان داد که اروپا دیگر نه مایل است بی‌هزینه پشت تصمیم‌های پرخطر واشنگتن بایستد و نه می‌تواند با اطمینان گذشته به تضمین‌های امنیتی آمریکا تکیه کند. از این رو، این جنگ را باید ضربه‌ای تعیین‌کننده دانست که صدای ترک‌های تابوت ائتلاف فراآتلانتیک را برای همه در اروپا بلندتر از همیشه کرده است.