شکست مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام‌آباد؛ نقش لبنان و سیاست داخلی واشنگتن

مذاکرات حساس میان ایران و ایالات متحده آمریکا که در اسلام‌آباد در جریان بود، ظاهراً به بن‌بست رسیده و در مرحله کنونی با شکست مواجه شده است. این خبر توسط جی. دی. ونس تأیید شده که هیچ توافقی حاصل نشده است.

جی. دی. ونس، دلیل اصلی این ناکامی را اختلاف‌نظر بر سر مسئله هسته‌ای عنوان کرده است. با این حال، تحلیل‌ها نشان می‌دهد که مسئله لبنان نقشی به مراتب پررنگ‌تر در به نتیجه نرسیدن این گفت‌وگوها داشته است.

سه پویایی کلیدی در شکست مذاکرات

آرش رئیسی‌نژاد در تحلیل خود، سه پویایی اصلی را برای توضیح وضعیت کنونی مطرح می‌کند:

• احساس موفقیت متقابل: هر دو طرف با این تصور که در موضع قدرت و موفقیت قرار دارند، وارد میز مذاکره شدند. ایران با حفظ کنترل بر تنگه هرمز و نمایش تاب‌آوری، بدون تغییر در نظام سیاسی خود از این مرحله عبور کرده است. در مقابل، ایالات متحده و اسرائیل به حملات موفقیت‌آمیز به زیرساخت‌های ایران و هدف قرار دادن رهبران ارشد اشاره می‌کنند. این دیدگاه متقابل از «پیروزی»، دستیابی به مصالحه را به شدت دشوار می‌کند.
• گسترش دستورکار مذاکرات: دستورکار گفت‌وگوها فراتر از پرونده هسته‌ای و تنگه هرمز رفته و مسئله لبنان به یک گره کلیدی تبدیل شده است. تهران خواستار آتش‌بس فوری در لبنان است، در حالی که واشنگتن، تحت فشار شدید تل‌آویو، تلاش دارد این موضوع را از مذاکرات اصلی جدا نگه دارد. این عدم همسویی در اولویت‌ها، هرگونه ساختار توافقی را پیچیده‌تر می‌سازد.
• تأثیر سیاست داخلی آمریکا: سیاست داخلی در واشنگتن نقش مهمی ایفا می‌کند. به نظر می‌رسد ونس در ابتدا تصور می‌کرد که دستیابی به توافق نسبتاً آسان خواهد بود، اما با پیچیده‌تر شدن واقعیت‌ها، اکنون انگیزه چندانی برای صرف سرمایه سیاسی خود روی یک توافق دشوار ندارد. این مسئله به ویژه با توجه به محاسبات و آرایش نیروها برای انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

نتیجه‌گیری: بن‌بست موقتی یا تاکتیک بلندمدت؟

در مجموع، ترکیب روایت‌های متعارض از پیروزی، چندپاره شدن دستورکار مذاکرات، و محدودیت‌های سیاسی داخلی، گفت‌وگوهای اسلام‌آباد را به آستانه فروپاشی کشانده است. در این مرحله، مذاکرات به نتیجه نرسیده‌اند.

اما این وضعیت ممکن است خود بخشی از یک تاکتیک باشد: «آنچه به‌نظر فروپاشی می‌آید، چه بسا صرفاً یکی از مراحل یک فرایند طولانی‌تر از چانه‌زنی‌های آشکار و پنهان باشد!»