کشف اثر انگشت عصبی مشترک در روان‌گردان‌ها؛ گامی نو در سلامت روان

پژوهشگران در یک مطالعه بین‌المللی مهم، از شناسایی یک «اثر انگشت عصبی مشترک» در میان پنج ماده روان‌گردان خبر داده‌اند. این کشف می‌تواند مسیر تحقیقات درمانی در حوزه سلامت روان را به طور چشمگیری تغییر دهد و رویکردهای جدیدی را برای مقابله با اختلالات روانی ارائه کند.

جزئیات مطالعه و داده‌های جامع

این پژوهش که نتایج آن در نشریه معتبر Nature Medicine منتشر شده است، با تجمیع داده‌های تصویربرداری مغزی عملکردی (fMRI) از ۱۱ مجموعه داده مستقل به انجام رسیده است. در این مطالعه، ۲۶۷ شرکت‌کننده از پنج کشور مختلف مورد بررسی قرار گرفته‌اند که در مجموع ۵۱۹ اسکن مغزی را شامل می‌شود. این حجم وسیع از داده‌ها، اعتبار یافته‌های این تحقیق را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد.

الگوهای مشترک در عملکرد مغز

در این تحقیق، اثرات پنج ماده روان‌گردان شامل سیلوسایبین، ال‌اس‌دی (LSD)، مسکالین، دی‌ام‌تی (DMT) و آیاهواسکا به صورت هم‌زمان بررسی شد. نتایج نشان می‌دهد که این ترکیبات، با وجود تفاوت‌های شیمیایی ساختاری، دو الگوی مشترک و قابل توجه در مغز ایجاد می‌کنند:

• افزایش ارتباط میان شبکه‌های مختلف مغزی: این مواد باعث می‌شوند بخش‌های مختلف مغز که معمولاً کمتر با یکدیگر در تعامل هستند، ارتباطات بیشتری برقرار کنند.
• کاهش انتخابی ارتباطات درون برخی شبکه‌ها: هم‌زمان، ارتباطات داخلی در برخی شبکه‌های خاص مغزی به صورت انتخابی کاهش می‌یابد.

این یافته‌ها حاکی از افزایش تعامل میان شبکه‌های مغزی، به ویژه در نواحی مرتبط با تفکر سطح بالا، بینایی و لامسه است. علاوه بر این، تغییراتی در نواحی عمقی مغز از جمله هسته دمی، پوتامن و مخچه ثبت شده است که این نواحی نقش کلیدی در هماهنگی ادراک و عمل ایفا می‌کنند.

تغییر ساختار سلسله‌مراتبی مغز

پژوهشگران معتقدند این تغییرات نشان‌دهنده کاهش ساختار سلسله‌مراتبی معمول مغز و افزایش «گفت‌وگوی متقاطع» میان بخش‌های مختلف آن است. این وضعیت می‌تواند نقش مهمی در بروز تجربیات ادراکی و توهمی داشته باشد که از ویژگی‌های بارز مصرف این مواد است.

به گفته Danilo Bzdok، یکی از محققان این مطالعه، «این نتایج برای نخستین‌بار نشان می‌دهد که این مواد با وجود تفاوت‌ها دارای یک مبنای عصبی مشترک هستند.»

جالب توجه است که در میان مواد بررسی‌شده، سیلوسایبین و LSD بیشترین شباهت را از نظر الگوهای عصبی از خود نشان دادند.

آینده درمانی و نیاز به تحقیقات بیشتر

محققان تاکید می‌کنند که این یافته‌ها می‌تواند به توسعه کاربردهای درمانی روان‌گردان‌ها، به ویژه در درمان افسردگی و سایر اختلالات روانی، کمک شایانی کند. با این حال، به دلیل تفاوت در روش‌ها، دوزها و شرایط مطالعات پیشین، انجام تحقیقات استانداردتر و در مقیاس بزرگ‌تر برای تایید نهایی این نتایج و تدوین پروتکل‌های درمانی ضروری است.