تعلیق واگذاری جزایر چاگوس؛ سایه ترامپ بر توافق بریتانیا و موریس

موضع دولت بریتانیا و فشار آمریکا

دولت کر استارمر در بریتانیا، اگرچه این طرح را به طور کامل کنار نگذاشته، اما با موانع جدی مواجه است. یک سخنگوی دولت لندن به سی‌ان‌ان اعلام کرد: «ما همچنان معتقدیم که این توافق بهترین راه برای محافظت از آینده بلندمدت پایگاه دیگو گارسیا است. با این حال، به نظر می‌رسد زمان کافی برای تصویب این توافق در پارلمان وجود ندارد.» دولت بریتانیا همواره تاکید کرده که این توافق بدون حمایت آمریکا پیش نخواهد رفت و تاکنون نیز تبادل یادداشت‌های رسمی با واشنگتن در این راستا انجام نشده است.

سخنگوی دولت بریتانیا: «دیگو گارسیا یک دارایی نظامی استراتژیک برای ما و ایالات متحده است و به همین خاطر تضمین امنیت عملیاتی بلندمدت آن اولویت ما بوده و خواهد بود؛ این تمام دلیل این توافق است. ما همچنان با ایالات متحده و موریس در حال تعامل هستیم.»

تغییر موضع ترامپ و اهمیت دیگو گارسیا

در ابتدا، آمریکا از توافق واگذاری جزایر چاگوس به موریس حمایت کرده بود. بر اساس توافق پیشنهادی، بریتانیا و آمریکا همچنان به پایگاه دیگو گارسیا، بزرگترین جزیره چاگوس، دسترسی می‌داشتند و بریتانیا سالانه ۱۰۱ میلیون پوند (۱۳۶ میلیون دلار) برای اجاره ۹۹ ساله به موریس پرداخت می‌کرد. اما دونالد ترامپ بعدها از این حمایت عقب‌نشینی کرد. او در ژانویه این توافق را «اقدامی با حماقت بزرگ» خواند و در فوریه در پستی در تروث سوشال نوشت: «دیگو گارسیا را واگذار نکنید!» وی همچنین افزود که این پایگاه می‌تواند در هر عملیاتی علیه ایران استفاده شود.

پیشینه تاریخی و اهمیت استراتژیک

کنترل بریتانیا بر جزایر چاگوس یادگاری از گذشته استعماری این کشور است. در سال ۱۹۶۵، توافقی میان آمریکا و بریتانیا، جزایر چاگوس را از موریس جدا کرد. با وجود استقلال موریس در سه سال بعد، جزایر چاگوس تحت کنترل بریتانیا باقی ماندند. بسیاری از ساکنان اصلی جزیره برای ایجاد فضای پایگاه نظامی از آنجا خارج شده و بیشتر آنها در موریس ساکن شدند.

پایگاه آمریکا در دیگو گارسیا که اولین بار در سال ۱۹۷۱ ساخته شد، به یکی از مهم‌ترین دارایی‌های فرامرزی واشنگتن تبدیل شده است. این پایگاه در دو جنگ علیه عراق به آمریکا کمک کرده و به عنوان نقطه فرود حیاتی برای بمب‌افکن‌هایی که ماموریت‌هایی را در سراسر آسیا انجام می‌دهند، خدمت می‌کند.

موریس برای دهه‌ها ادعای حاکمیت بر این جزایر را داشته است. در سال ۲۰۱۹، دیوان بین‌المللی دادگستری رای داد که بریتانیا باید جزایر را «در اسرع وقت» به موریس بازگرداند. اگرچه این رای الزام‌آور نبود، اما بریتانیا با فشار شدید بین‌المللی برای اجرای آن مواجه شده است و دولت‌های متوالی بریتانیا آن را به عنوان آزمونی برای تعهد این کشور به قوانین بین‌المللی مطرح کرده‌اند.

نقش دیگو گارسیا در عملیات نظامی

پایگاه هوایی دیگو گارسیا در مجمع‌الجزایر چاگوس در اقیانوس هند، نقش حیاتی در عملیات نظامی آمریکا در خاورمیانه، آسیای جنوبی و آفریقا ایفا می‌کند. این پایگاه در جنگ‌های عراق (۱۹۹۱ و ۲۰۰۳)، افغانستان (۲۰۰۱) و اخیراً در تجاوز علیه ایران (۲۰۲۶) به عنوان مرکز لجستیک و سوخت‌رسانی برای بمب‌افکن‌های B-52 و B-1 استفاده شده است. همچنین گمانه‌زنی‌هایی درباره استقرار سامانه‌های پدافند موشکی و پهپادهای جنگی در این پایگاه وجود دارد.