تلاش سوریه برای مهار حزب‌الله و قطع مسیر قاچاق تسلیحات ایران

مقابله دمشق با قاچاق تسلیحات به لبنان

با وجود سقوط حکومت اسد در دسامبر ۲۰۲۴، استفاده ایران از خاک سوریه به عنوان مسیر انتقال و قاچاق تسلیحات به حزب‌الله ادامه یافته است. مقام‌های سوری گزارش داده‌اند که چندین تلاش برای قاچاق را خنثی کرده و مقادیر قابل توجهی سلاح را کشف و ضبط کرده‌اند.

• مناطق اصلی کشف سلاح: بر اساس اعلام وزارت کشور سوریه، بخش عمده کشفیات سلاح بین ژانویه ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶ در شهرها و روستاهای استان حمص و حومه دمشق بوده است. این دو منطقه پیش از فروپاشی، تحت کنترل نیروهای اسد و شبه‌نظامیان هم‌پیمان او بودند و با لبنان هم‌مرز هستند.
• قصیر، کانون نفوذ حزب‌الله: دست‌کم پنج عملیات کشف سلاح در شهر قصیر گزارش شده است. این شهر در نزدیکی مرز لبنان قرار دارد و حزب‌الله پیش از برکناری بشار اسد، نفوذ قابل توجهی در آن داشت و پایگاه و اردوگاه آموزشی خود را در آن اداره می‌کرد.
• دیرالزور و مرز عراق: موارد دیگری از کشف سلاح نیز در میادین و البوکمال در استان دیرالزور گزارش شده است. این مناطق پیش‌تر محل فعالیت شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران بودند و به دلیل نزدیکی به مرز عراق، جایی که گروه‌های مسلح نزدیک به ایران همچنان نفوذ دارند، اهمیت ویژه‌ای دارند.
• انواع سلاح‌های کشف‌شده: وزارت کشور سوریه اعلام کرده است که سلاح‌های کشف‌شده شامل انواع موشک‌ها مانند سام-۷، راکت‌های آرپی‌جی و پهپاد بوده است.

نفوذ حزب‌الله در سوریه: ادعاها و عملیات‌ها

مقام‌های سوری حزب‌الله را متهم کرده‌اند که به نیروهای وفادار به بشار اسد سلاح می‌رساند و در امور داخلی سوریه دخالت می‌کند. آنها مدعی هستند که این گروه از چهره‌های وفادار به اسد که از داخل لبنان فعالیت می‌کنند، حمایت کرده است. عملیات‌های امنیتی اخیر وزارت کشور سوریه، از جمله یورش به شبکه‌های مظنون به ارتباط با حزب‌الله و بازداشت مقام‌های وابسته به دوران اسد، در مجموع در راستای تایید این ادعاها ارزیابی می‌شود.

• مناطق بازداشت‌ها: برخی از این بازداشت‌ها در همان استان‌هایی انجام شده که سلاح‌ها در آنجا کشف شده بود، و همین‌طور در استان‌های لاذقیه و طرطوس در غرب سوریه که پایگاه اصلی اقلیت علوی و تکیه‌گاه اجتماعی بشار اسد محسوب می‌شوند.
• حمله به پایگاه هوایی المزه: در یکی از عملیات‌ها در حومه دمشق در روز اول فوریه، وزارت کشور سوریه اعلام کرد که اعضای یک «هسته تروریستی» را به اتهام حمله به پایگاه هوایی المزه بازداشت کرده است. گفته شد که موشک‌ها و پهپادهای کشف‌شده در این عملیات متعلق به حزب‌الله بوده‌اند.
• جذب نیروهای وفادار به اسد: ضیا قدور، کارشناس امنیتی سوری، به دویچه‌وله عربی گفته است که برخی از نیروهای وفادار به بشار اسد در «ساختار نظامی» حزب‌الله جذب شده‌اند. او به کشته شدن یکی از این افراد در منطقه سرغایا در حومه دمشق در ۱۰ مارس اشاره کرد؛ همان روزی که ارتش سوریه حزب‌الله را به هدف قرار دادن مواضعش در همان منطقه متهم کرده بود.
• درخواست توقف حمایت تسلیحاتی: موید قبلاوی، روزنامه‌نگار سوری، نیز به شبکه اسکای‌نیوز عربی گفت سوریه خواهان آن است که حزب‌الله حمایت تسلیحاتی از نیروهای وفادار به بشار اسد را متوقف کند.

موانع دمشق برای کنترل مرزها

علاوه بر کشف و ضبط سلاح و عملیات‌های بازداشت، مقام‌های سوری با هماهنگی دولت لبنان کنترل مرزی را تشدید کرده‌اند. اندکی پس از آغاز جنگ ایران، که حزب‌الله هم در روز ۲ مارس وارد آن شد، ارتش سوریه حضور خود را در مرزهای لبنان و عراق تقویت کرد و اعلام کرد که این اقدام در راستای «حفاظت و کنترل مرزها» در شرایط تشدید تنش‌های منطقه‌ای صورت می‌گیرد. با این حال، تلاش‌های سوریه برای کنترل مرز با موانعی روبه‌رو است.

خضر خضور از مرکز خاورمیانه کارنگی عنوان کرد: «این مرز در طول زمان به فضایی مشترک از نظر امنیتی و اجتماعی تبدیل شده که شبکه‌های قاچاق، گروه‌های مسلح و پیوندهای خانوادگی فرامرزی، به‌ویژه در اطراف قصیر در سوریه و هرمل در لبنان، آن را شکل داده‌اند. سقوط حکومت بشار اسد در هر دو سوی مرز خلا امنیتی ایجاد کرده است.»

آقای خضور افزود هرگونه تلاش مقام‌های جدید سوریه برای تبدیل این مرز از یک گذرگاه لجستیکی به یک خط کنترل مستحکم، به ماهیت دولت در حال شکل‌گیری سوریه بستگی دارد؛ دولتی که هنوز نتوانسته یک دستگاه امنیتی «نهادمند و بی‌طرف» ایجاد کند. در نتیجه، او استدلال می‌کند که این استقرار نیروها صرفا اقدامات فنی برای مدیریت مرز نیست، بلکه پیامدهای سیاسی، اجتماعی و فرقه‌ای نیز به همراه دارد.

آیا سوریه وارد جنگ خواهد شد؟

احمد شرع، رئیس‌جمهور موقت سوریه، بارها تاکید کرده است که قصد اقدام نظامی علیه حزب‌الله را ندارد و ترجیح داده است «رنج‌های سوریه و تخلفاتی» را که این گروه در جریان جنگ داخلی در حمایت از بشار اسد مرتکب شده، نادیده بگیرد.

• تاکید بر عدم مشارکت: او در اظهاراتی در ۲۰ مارس گفت که می‌خواهد سوریه را از این جنگ دور نگه دارد. احمد شرع در جریان سفر خود به بریتانیا در ۳۱ مارس نیز تاکید کرد که سوریه در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران مشارکت نخواهد کرد، مگر آنکه مستقیما هدف قرار گیرد. او گفت: «تا زمانی که هیچ طرفی سوریه را هدف قرار ندهد، این کشور خارج از درگیری‌ها باقی خواهد ماند.»
• تکذیب درخواست آمریکا: گزارشی از خبرگزاری رویترز در ۱۷ مارس، به نقل از مقام‌های ناشناس سوری و منابع غربی، حاکی از آن بود که آمریکا از سوریه خواسته است اعزام نیرو به شرق لبنان را برای کمک به خلع سلاح حزب‌الله بررسی کند. بر اساس این گزارش، دمشق تمایلی به این اقدام نداشته، زیرا نگران است که چنین حرکتی سوریه را به جنگ منطقه‌ای بکشاند و تنش‌های فرقه‌ای در داخل را تشدید کند. این گزارش بعدا از سوی تام باراک، فرستاده آمریکا در امور سوریه، تکذیب شد.