تورم اسفند ۱۴۰۴: خوراک ۱۱۲.۵ درصد، پوشاک ۵۶.۹ درصد و تغییر سبد خرید خانوار ایرانی

شکاف معنادار در گروه‌های مصرفی؛ از خوراکی تا تفریح

داده‌های اسفند ۱۴۰۴ مرکز آمار ایران، توزیع فشار تورمی در بخش‌های مختلف اقتصاد را به‌وضوح نشان می‌دهد. در حالی که نرخ کلی تورم نقطه‌به‌نقطه ۷۱.۸ درصد است، جزئیات این آمار رفتار اقتصادی مصرف‌کننده را آشکار می‌کند:

• گروه دخانیات: با ثبت رکورد ۱۲۵.۱ درصد، در بالاترین رده قرار دارد.
• گروه خوراکی: با ۱۱۲.۵ درصد، دومین رکورددار تورم است. این ارقام شدت رشد قیمت‌ها در کالاهای مصرفی روزمره را نشان می‌دهد.

در رده‌های میانی، گروه مبلمان و لوازم خانگی با ۷۲.۸ درصد و بخش هتل و رستوران با ۷۰.۹ درصد، تورمی نزدیک به میانگین کل کشور دارند. اما نکته قابل‌تأمل در انتهای این جدول است:

• بخش تفریح و بهداشت: ۶۰.۸ درصد
• گروه پوشاک و کفش: ۵۶.۹ درصد

این فاصله تقریباً ۵۵ درصدی بین تورم خوراکی و تورم بخش پوشاک، صرفاً یک اختلاف عددی نیست، بلکه نشانه‌ای از شکل و شمایل جدید سبد خانوار ایرانی در مواجهه با تورم بالای ۷۰ درصد است.

حفظ تقاضا در خوراکی‌ها و تقلیل تقاضا در پوشاک و تفریح

بالاتر بودن نرخ تورم در گروه کالایی خاصی مانند خوراکی‌ها، به معنای تداوم تقاضا برای آن گروه است. خوراکی‌ها آخرین گروه کالایی هستند که از سبد هر خانواری حذف می‌شوند. مصرف‌کننده، حتی با وجود جهش‌های قیمتی، توانایی حذف آن‌ها را از سبد خرید خود ندارد و مجبور است بخش بیشتری از درآمد خود را برای تأمین تغذیه اختصاص دهد. همین تقاضای مستمر نهایتاً به تورم سه‌رقمی در این بخش منجر شده است.

در مقابل، قرار گرفتن تورم حوزه تفریح و پوشاک در محدوده ۵۶ تا ۶۱ درصد، به معنای تقلیل شدید تقاضا در این بازارها است. کالاهایی مانند لباس، کفش، سفر و تفریح در ادبیات اقتصادی، کالاهایی با کشش قیمتی بالا دسته‌بندی می‌شوند؛ یعنی با افزایش قیمت‌ها، میزان تقاضا برای آن‌ها به‌شدت کاهش می‌یابد. واکنش خانوار ایرانی به تورم عمومی ۷۱.۸ درصدی، حذف یا حداقل کاهش این ردیف‌ها از سبد خرید و هزینه بوده است. کاهش تقاضا و خروج خریداران از بازار پوشاک و تفریح، باعث شده تا فروشندگان این خدمات نتوانند قیمت‌گذاری متناسب با تورم بخش‌های دیگر، از جمله خوراکی، را داشته باشند. آمارها تأیید می‌کنند که خانوار ایرانی به دلیل تأمین هزینه‌های بالای اقلام خوراکی، بودجه کمتری برای خرید لباس جدید یا برنامه‌ریزی برای تفریح اختصاص می‌دهد.

انعکاس داده‌های آماری در مشاهدات میدانی

تحلیل اعداد مرکز آمار، با واقعیت‌های جاری در سطح بازار و گزارش‌های منتشر شده از اصناف همخوانی دارد. مشاهدات میدانی نشان می‌دهد که شرایط کسب‌وکارهای مختلف یکسان نیست:

• مغازه‌های عرضه‌کننده اقلام خوراکی: مانند سوپرمارکت‌ها، پروتئینی‌ها و میوه‌فروشی‌ها، با وجود کاهش حجم خرید هر خانوار، همچنان مشتریان روزمره خود را حفظ کرده‌اند و خریدوفروش در این واحدها متوقف نشده است.
• بوتیک‌ها، فروشگاه‌های پوشاک و آژانس‌های مسافرتی: وضعیت کاملاً متفاوتی دارند و کاهش محسوس تردد و تقاضا در این بخش‌ها به چشم می‌خورد.

گزارش‌های رسمی نیز این مشاهدات را تأیید می‌کنند. رئیس گروه آمارهای اجتماعی و فرهنگی مرکز آمار ایران اعلام کرده است که ظرف سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴، حدود ۳۰ درصد از حجم مسافرت‌ها در ایران کاهش یافته است. این آمار با استناد به وضعیت ناوگان حمل‌ونقل، رزرو مراکز اقامتی و سایر شاخص‌ها به دست آمده و از افت سفرهای تفریحی ایرانیان حکایت دارد. سفر، که پیش از این یک برنامه دوره‌ای در سبد بسیاری از خانوارها بود، اکنون جایگاه گذشته را ندارد. به موازات این گزارش، آمارهایی از کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی خرید پوشاک و کفش در یک دهه اخیر نیز مشاهده می‌شود. تطبیق این گزارش‌ها با تورم ۵۶.۹ درصدی پوشاک و ۱۱۲.۵ درصدی خوراکی، تصویری واضح از اولویت‌بندی جدید اقتصاد خانوار ارائه می‌دهد.