اینترنت ایران: بازآرایی کنترل‌شده به جای بازگشت کامل پس از ۴۰ روز قطعی

تحلیل داده‌های کلودفلر: افزایش ترافیک پس از ۴۰ روز

داده‌های رادار کلودفلر حاکی از آن است که پس از بیش از ۴۰ روز قطعی، ترافیک اینترنت ایران در ۲۴ ساعت اخیر افزایش قابل توجهی داشته است. با این حال، تجربه کاربران همچنان نشان‌دهنده تداوم محدودیت‌های گسترده است.

ماهیت اندازه‌گیری کلودفلر

این افزایش ترافیک لزوماً به معنای بازگشت کامل اینترنت نیست. کلودفلر تنها بخشی از ترافیک اینترنت را اندازه‌گیری می‌کند که شامل درخواست‌های رسیده به زیرساخت یا DNS آن (1.1.1.1) می‌شود. بنابراین، در شرایط قطعی، آنچه در نمودارها دیده می‌شود، بازتاب‌دهنده کل رفتار کاربران نیست، بلکه نشان‌دهنده فعالیت بخشی از شبکه است که هنوز به خارج متصل است.

ترافیک غیرانسانی (Bot) و نقش VPN

ایران یکی از کشورهایی است که سهم ترافیک غیرانسانی (Bot) در آن بسیار بالاست و گاهی به بیش از ۸۰ درصد نیز می‌رسد. این موضوع لزوماً به معنای فعالیت غیرعادی نیست و بیشتر به استفاده گسترده کاربران از VPN بازمی‌گردد. استفاده از VPN باعث می‌شود ترافیک کاربران از طریق IPهایی عبور کند که الگوی رفتاری آن‌ها از دید سیستم‌های تشخیص، شباهت زیادی به ترافیک بات‌ها پیدا می‌کند.

همچنین، داده‌ها نشان می‌دهند که ترافیک همچنان عمدتاً بر بستر IPv4 جریان دارد و سهم IPv6 ناچیز است، که این خود نشانه‌ای از عبور ارتباطات فعلی از مسیرهای محدود و کنترل‌شده است. با توجه به این موارد، می‌توان استدلال کرد که افزایش ترافیک ثبت‌شده بیشتر ناشی از فعالیت زیرساخت‌ها، دیتاسنترها، سرویس‌های داخلی و ارتباطات محدود سیستمی با خارج از کشور است، نه استفاده عمومی کاربران.

نشانه‌های میدانی: باز شدن سرویس‌های فنی و سیم‌کارت‌های پرو

هم‌زمان با تحلیل داده‌ها، نشانه‌های میدانی مهمی نیز مشاهده می‌شود.

بازگشایی سرویس‌های توسعه نرم‌افزار

در ۲۴ ساعت گذشته، دسترسی به برخی سرویس‌های کلیدی حوزه توسعه نرم‌افزار از جمله Vercel، Next.js، SourceForge و Let's Encrypt برای بخش قابل توجهی از کاربران امکان‌پذیر شده است. ماهیت حیاتی این سرویس‌ها در زنجیره توسعه، استقرار و امنیت وب، این فرضیه را تقویت می‌کند که نوعی دسترسی هدفمند یا «اینترنت وایت‌لیست» در حال شکل‌گیری و گسترش است.

افزایش دسترسی کسب‌وکارها با سیم‌کارت پرو

گزارش‌های غیررسمی حاکی از آن است که پس از تعطیلات، دسترسی کسب‌وکارها و کارکنان آن‌ها به اینترنت سفید، از طریق فعالیت نهادهای صنفی و روش‌های جدیدی همچون سیم‌کارت‌های پرو، افزایش یافته است. سیم‌کارت پرو که توسط همه اپراتورهای کشور ثبت‌نام و ارائه می‌شود، برای هر شخص (کارمند کسب‌وکار) با ۵۰ گیگابایت اینترنت، هزینه‌ای ۲ میلیون تومانی دارد. این هزینه در مقایسه با تهیه ۴ گیگابایت ترافیک اینترنت از طریق VPN در بازار آزاد با همین مبلغ، قابل توجه است.

رفتار ناپایدار VPNها

طی ۲۴ ساعت گذشته، رفتار ناپایدار VPNها نیز توجه‌برانگیز بوده است. برخی VPNهای قدیمی و ارزان که پیش‌تر کاملاً از کار افتاده بودند، در برخی اپراتورها و به‌صورت پراکنده برای مقطعی دوباره متصل شده‌اند. این اتصال کاملاً پراکنده است و تجربه کاربران مختلف می‌تواند متفاوت باشد.

اینترنت در فاز گذار: بازآرایی تدریجی

از منظر فنی، چنین وضعیتی معمولاً زمانی رخ می‌دهد که سیاست‌های کنترل ترافیک، از جمله فیلترینگ مبتنی بر IP، SNI یا بازرسی عمیق بسته‌ها (DPI)، به‌صورت یکنواخت اعمال نمی‌شوند یا در حال تغییر و آزمایش هستند. این ناهماهنگی می‌تواند نشانه‌ای از اجرای تدریجی یا بازتنظیم این سیاست‌ها در سطح شبکه باشد.

مجموع این شواهد، بیش از آنکه نشان‌دهنده «بازگشت اینترنت» باشد، تصویری از یک فاز میانی را ترسیم می‌کند؛ مرحله‌ای که در آن، دسترسی‌های ویژه به‌صورت انتخابی بازتعریف می‌شوند. به نظر می‌رسد شبکه اینترنت ایران در حال عبور از وضعیت «قطع گسترده» به سمت مدلی از «دسترسی طبقه‌بندی‌شده» است.

تا زمان انتشار این گزارش، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات پاسخی به پیگیری‌های دیجیاتو در این رابطه نداده است.