جهش ۴۴ درصدی قیمت عناصر نادر خاکی چین و تاثیر آن بر صنایع جهانی و نظامی آمریکا

افزایش قیمت و سازوکار بازار کنترل‌شده

قیمت جدید بر مبنای کنسانتره‌ای با ۵۰ درصد اکسید عناصر نادر خاکی (REO) تعیین شده است. شرکت فعال در منطقه مغولستان داخلی همچنین اعلام کرده که قیمت نهایی بر اساس تغییرات عیار تعدیل می‌شود؛ به‌طوری‌که به ازای هر یک درصد تغییر در عیار، حدود ۷۷۶ یوان (۱۰۸ دلار) به قیمت هر تن افزوده یا از آن کسر خواهد شد.

این افزایش قیمت، عملکرد خاص بازار عناصر نادر خاکی در چین را برجسته می‌کند. برخلاف بسیاری از کالاهای معدنی که تابع مکانیزم‌های کلاسیک عرضه و تقاضا هستند، این بازار بیشتر بر پایه سازوکارهای تنظیم‌شده درون زنجیره تأمین عمل می‌کند. قیمت‌گذاری کنسانتره بر اساس توافق میان شرکت China Northern Rare Earth Group و تأمین‌کننده وابسته آن، Inner Mongolia Baotou Steel Union Co.، و بر مبنای یک فرمول ثابت صورت می‌گیرد که قیمت کنسانتره را به شاخص‌های اکسید عناصر نادر خاکی در دوره قبل (سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶) پیوند می‌دهد. قیمت جدید نیز پس از بررسی در سطوح مدیریتی شرکت، نهایی و ابلاغ شده است.

اثرگذاری تنش‌های ژئوپلیتیکی و محدودیت‌های صادراتی

افزایش قیمت‌ها در شرایطی رخ می‌دهد که ریسک‌های ژئوپلیتیکی، به‌ویژه تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه، فشار فزاینده‌ای بر زنجیره‌های تأمین جهانی وارد کرده است. وابستگی بسیاری از صنایع به مسیرهای حیاتی حمل‌ونقل، از جمله تنگه هرمز، این آسیب‌پذیری را دوچندان کرده است.

اگرچه بازار عناصر نادر خاکی به‌طور مستقیم از این تنش‌ها متأثر نشده، اما اثرات غیرمستقیم آن، به‌ویژه در حوزه مواد شیمیایی موردنیاز فرآوری، به‌وضوح قابل مشاهده است. یکی از مهم‌ترین این موارد، کمبود جهانی اسید سولفوریک است که ماده‌ای کلیدی در فرآیند استخراج و جداسازی عناصر معدنی محسوب می‌شود.

در همین راستا، چین اعلام کرده که از ماه مه صادرات اسید سولفوریک را متوقف خواهد کرد؛ تصمیمی که می‌تواند فشار بیشتری بر بازارهای جهانی وارد کند. این اقدام در ادامه سیاست‌های کنترلی پکن بر بازار عناصر نادر خاکی ارزیابی می‌شود؛ جایی که این کشور پیش‌تر نیز در واکنش به تعرفه‌های ایالات متحده، محدودیت‌هایی بر صادرات این مواد اعمال کرده و از موقعیت مسلط خود به‌عنوان یک ابزار راهبردی بهره گرفته است.

افزایش ۴۴ درصدی قیمت کنسانتره عناصر نادر خاکی، تنها یک تعدیل قیمتی نیست، بلکه نشانه‌ای از تشدید مداخلات سیاستی، افزایش ریسک‌های زنجیره تأمین و تقویت نقش ژئوپلیتیک در بازار مواد معدنی حیاتی است؛ روندی که می‌تواند در ماه‌های آینده بر صنایع پایین‌دستی از جمله انرژی‌های پاک، خودروسازی و الکترونیک نیز اثرگذار باشد.

وابستگی نظامی آمریکا و چالش‌های آتی

پیش‌تر، یکی از مهمترین دلایل جنگ تجاری آمریکا علیه چین، سلطه چین بر بازار عناصر نادر خاکی بود. کاربرد این عناصر در صنعت نظامی می‌تواند آمریکا را با چالش‌های جدید همراه کند، زیرا بیش از ۷۰ درصد واردات عناصر خاکی کمیاب آمریکا از چین تأمین می‌شود. این مواد راهبردی در تولید بسیاری از سامانه‌های پیشرفته نظامی به کار می‌روند و این سطح از وابستگی، از نگاه کارشناسان به‌عنوان یکی از آسیب‌پذیری‌های مهم در زنجیره تأمین صنایع دفاعی آمریکا مطرح شده است.

در حوزه نیروی دریایی نیز میزان مصرف این عناصر بسیار قابل توجه است. به عنوان مثال:

• ناوشکن‌های کلاس Arleigh Burke حدود ۲۶۰۰ کیلوگرم عناصر خاکی کمیاب استفاده می‌کنند.
• زیردریایی‌های کلاس Virginia نزدیک به ۴۶۰۰ کیلوگرم عناصر خاکی کمیاب مصرف می‌کنند.

این مواد در سیستم‌های رادار، سونار، هدایت موشک، موتورهای محرکه و سایر تجهیزات پیشرفته این شناورها به کار گرفته می‌شوند. در نتیجه، جهش قیمت عناصر نادر خاکی می‌تواند هزینه‌های نظامی آمریکا را نیز با افزایش همراه کند.