ممنوعیت صادرات DUV به چین: شوک جدی به صنعت نیمه‌هادی چین

تلاش آمریکا برای مهار صنعت تراشه چین

چین مدت‌هاست با محدودیت‌های صادراتی آمریکا، به‌ویژه در حوزه نیمه‌هادی، دست‌وپنجه نرم می‌کند. پیش از این، دولت آمریکا از طریق هلند و شرکت ASML، صادرات تجهیزات لیتوگرافی EUV به چین را به‌طور غیرمستقیم ممنوع کرده بود. این تصمیم اگرچه پکن را به تقویت زنجیره تأمین داخلی تراشه سوق داد، اما عملاً پیشرفت چین را در رقابت فناوری فرایند ساخت محدود کرد، به طوری که چین به صورت رسمی به فناوری ۵ نانومتری محدود شده است.

اکنون، بر اساس بیانیه‌ای از کمیته روابط خارجی، قانون‌گذاران آمریکا در حال آماده‌سازی برای تصویب قانون MATCH هستند. این قانون در صورت اجرایی شدن، صادرات تجهیزات لیتوگرافی DUV را نیز ممنوع خواهد کرد. بسیاری این گام را تلاشی مستقیم برای فلج کردن زیرساخت تولید تراشه چین می‌دانند.

«این قانون دوحزبی، کنترل‌های صادراتی آمریکا را به‌روز می‌کند تا اطمینان حاصل شود دشمنان نتوانند فناوری‌های گلوگاهی تجهیزات ساخت نیمه‌هادی (SME) را از آمریکا یا شرکای ما خریداری کنند؛ فناوری‌هایی که خودشان قادر به ساخت آن نیستند. با هماهنگ‌سازی کنترل‌های صادراتی میان متحدان و بستن خلأهای مربوط به خدمات و شرکت‌های خاص، قانون MATCH برتری فناوری آمریکا را در رقابت هوش مصنوعی با چین حفظ می‌کند.»

— جیم ریش، سناتور ایالات متحده

اهمیت حیاتی DUV برای چین

تجهیزات لیتوگرافی DUV در حال حاضر تنها گزینه عملی برای کارخانه‌های تراشه‌سازی (فَب‌ها) در چین است. غول‌های تراشه‌سازی چین مانند SMIC، هواوی و Hua Hong، و همچنین تولیدکنندگان حافظه نظیر CXMT و YMTC، به طور کامل به تجهیزات DUV وابسته هستند.

• SMIC: از ماشین‌های DUV شرکت ASML برای فرایندهای N+1 و N+2 در کلاس ۷ نانومتری استفاده می‌کند که از طریق چندالگویی (Multi‑Patterning) به دست آمده‌اند.
• CXMT و YMTC: نیز از ماشین‌های DUV برای افزایش ظرفیت تولید حافظه استفاده می‌کنند.

با توجه به اینکه شرکت‌های بزرگ چینی در سال‌های اخیر به شدت در حال افزایش ظرفیت تولید بوده‌اند، ممنوعیت احتمالی DUV می‌تواند این تلاش‌ها را به شدت مختل کند.

پیامدهای قانون MATCH و تأثیر آن بر بازار جهانی

قانون MATCH پیشنهاد می‌کند «فروش یا ارائه خدمات» تجهیزات DUV از نوع Immersion ممنوع شود. این تصمیم با این استدلال توجیه می‌شود که این تجهیزات برای نوسازی فناوری‌های نظامی چین به کار گرفته می‌شوند. همچنین در این قانون پیشنهاد شده است که تمامی کاربران چینی DUV که نام آن‌ها ذکر شد، با محدودیت‌هایی مشابه قانون Entity List مواجه شوند؛ محدودیت‌هایی که دسترسی آن‌ها به بازارهای خارجی را مسدود می‌کند.

هرچند قانون MATCH هنوز به تصویب نهایی نرسیده است، اما شواهد نشان می‌دهد قانون‌گذاران آمریکا این بار یکی از حیاتی‌ترین اجزای زنجیره تأمین نیمه‌هادی چین را هدف گرفته‌اند.

تأثیر بر ASML

انتظار می‌رفت خرید تجهیزات DUV از سوی مشتریان چینی در فصل‌های آینده افزایش یابد، به ویژه با سرمایه‌گذاری سنگین شرکت‌هایی مانند CXMT و YMTC در خطوط تولید جدید. بر اساس تازه‌ترین گزارش ASML، چین حدود ۲۰ درصد از کل درآمد این شرکت را به خود اختصاص داده است. درآمدی که تقریباً به طور کامل از فروش تجهیزات لیتوگرافی DUV حاصل شده است.

با رسمی شدن قانون MATCH، احتمال دارد ASML با چالشی تازه در عرصه ژئوپلیتیک مواجه شود؛ چراکه این شرکت هلندی ممکن است دسترسی به یکی از بزرگ‌ترین بازارهای نیمه‌هادی جهان را از دست بدهد.

وابستگی عمیق چین

وابستگی چین به فناوری DUV در سال‌های اخیر بسیار پررنگ بوده است. اگرچه صنعت داخلی این کشور تلاش‌هایی برای توسعه تجهیزات بومی انجام داده، اما این تلاش‌ها عمدتاً به فرایندهای بالغ مانند ۲۸ نانومتر محدود شده‌اند. برای فرایندهای پیشرفته‌تر (مانند ۷ نانومتر) کارخانه‌های چینی به شدت به فناوری ASML وابسته بوده‌اند؛ موضوعی که باعث می‌شود قانون‌گذاری جدید آمریکا به یک دردسر بزرگ برای صنعت نیمه‌هادی چین تبدیل شود.