زندگینامه مسعود کیمیایی: از کارگردانی «قیصر» تا ازدواج با گوگوش

مسعود کیمیایی، نویسنده و کارگردان برجسته سینما، تئاتر و تلویزیون ایران، متولد ۷ مرداد ۱۳۲۰ در تهران است. او که فارغ‌التحصیل دیپلم از دبیرستان بدر است، از چهره‌های اصلی و تأثیرگذار موج نوی سینمای ایران به شمار می‌رود.

ریشه‌ها و مسیر زندگی

مسعود کیمیایی در خیابان چراغ برق (یا چراغ گاز)، در کوچه سراج‌الملک تهران چشم به جهان گشود. خانواده او در سه سالگی به کوچه سید ابراهیم در خیابان ری نقل مکان کردند و سپس در محله‌های مختلفی از جمله کوچه دردار، آصف‌الدوله، سقاباشی، خیابان عین‌الدوله (ایران) و در نهایت خیابان بهار ساکن شدند. او دارای دو خواهر و یک برادر است.

از ادبیات تا موسیقی و سینما

پس از اتمام دبیرستان، کیمیایی به تدریج وارد محافل روشنفکری شد و به همراه دوستانش، انتشارات «طُرفه» را تأسیس کرد. در همان دوران، علاقه زیادی به موسیقی پیدا کرد و نواختن سازهایی مانند پیانو و گیتار را به صورت غیرحرفه‌ای آموخت. با این حال، شور و علاقه اصلی او همواره به سینما بود.

آغاز فعالیت حرفه‌ای و فیلم «قیصر»

فعالیت سینمایی مسعود کیمیایی در سال ۱۳۴۵ با دستیاری ساموئل خاچیکیان در فیلم «خداحافظ تهران» آغاز شد. اولین تجربه کارگردانی او، فیلم «بیگانه بیا» (۱۳۴۷)، ساختار مستحکمی نداشت و با استقبال چندانی مواجه نشد.

اما نقطه عطف کارنامه کیمیایی در سال ۱۳۴۸ و با ساخت دومین فیلمش، «قیصر»، رقم خورد. این فیلم با حضور چهره‌هایی چون بهروز وثوقی، ناصر ملک‌مطیعی و پوری بنایی، ابتدا در نمایش اول خود مورد پسند عموم مردم قرار نگرفت، اما در اکران دوم به فروش بی‌سابقه‌ای دست یافت. «قیصر» به نمادی در سینمای ایران تبدیل شد و داستان انتقام شخصی آن، ژانری جدید را پایه‌گذاری کرد.

کیمیایی با تلفیق فرمول‌های آشنای فیلم فارسی و ساختاری نوآورانه، فیلمی متفاوت ارائه داد که هم مخاطب عام را جذب کرد و هم منتقدان را به ظهور سینمایی نوین امیدوار ساخت. قهرمان فیلم، با بازی بهروز وثوقی، نمادی از انتقام فردی شد که ریشه در فرهنگ و جغرافیای ایران داشت و برای ایرانیان ناموس‌پرست آن سال‌ها بسیار خوشایند بود.

شاهکار «گوزن‌ها»

فیلم «گوزن‌ها»، ساخته دیگر کیمیایی در سال ۱۳۵۴ با بازی بهروز وثوقی و فرامرز قریبیان، از نظر بسیاری بهترین اثر او محسوب می‌شود. این فیلم دو تیپ متفاوت از قهرمان را در کنار هم قرار می‌دهد که در نهایت مکمل شخصیت یکدیگر می‌شوند.

«گوزن‌ها» در کنار «قیصر»، مهم‌ترین آثار کیمیایی پیش از انقلاب اسلامی به شمار می‌روند. اگرچه «گوزن‌ها» در بسیاری از نظرسنجی‌های منتقدان داخلی به عنوان محبوب‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران معرفی شده، اما قهرمان آن، سید، نتوانست کاریزما و جذابیت قیصر را تداعی کند و «قیصر» همچنان بهترین قهرمان فیلم‌های کیمیایی لقب گرفته است.

زندگی شخصی و ازدواج‌ها

مسعود کیمیایی سه بار ازدواج کرده و صاحب دو فرزند است.

ازدواج اول با مهشید

اولین ازدواج کیمیایی در سال ۱۳۴۲، در سن ۲۲ سالگی، با دختری به نام مهشید بود. ثمره این ازدواج دختری به نام گیلدا است که در حال حاضر خارج از کشور زندگی می‌کند. این زندگی مشترک به دلیل اختلافات فرهنگی به جدایی انجامید.

ازدواج دوم با گیتی پاشایی

در سال ۱۳۴۸، در سن ۲۸ سالگی، کیمیایی برای دومین بار با گیتی پاشایی، آهنگساز و خواننده مشهور، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج پسری به نام پولاد کیمیایی است.

گیتی پاشایی، متولد ۲۳ خرداد ۱۳۱۹ در تهران، خواننده ایرانی بود که فعالیت خود را در دهه ۱۳۴۰ آغاز کرد. پس از انقلاب ۱۳۵۷، او آهنگسازی چندین فیلم همسرش مسعود کیمیایی را بر عهده داشت. گیتی پاشایی در ۱۷ اردیبهشت ۱۳۷۴ در سن ۵۴ سالگی بر اثر بیماری سرطان سینه در تهران درگذشت.

ازدواج سوم با گوگوش

دو سال پس از درگذشت همسر دومش، مسعود کیمیایی در سال ۱۳۷۶، در سن ۵۶ سالگی، با گوگوش، خواننده مشهور، ازدواج کرد. این زندگی مشترک ۶ سال به طول انجامید و در نهایت با خروج گوگوش از ایران در سال ۱۳۸۲، به جدایی ختم شد.

همکاران و بازیگران تأثیرگذار

چهره‌هایی چون بهروز وثوقی، فرامرز قریبیان، نعمت حقیقی، اسفندیار منفردزاده و محمد تراب‌نیا از جمله افراد اثرگذار بر آثار و فعالیت‌های مسعود کیمیایی بوده‌اند.

جوایز و افتخارات

جوایز داخلی

• جشنواره سینمایی سپاس تهران: برنده بهترین کارگردانی و بهترین فیلم برای «قیصر» (۱۳۴۸) و بهترین فیلم و کارگردانی برای «داش آکل» (۱۳۵۰).
• جشنواره فیلم فجر: برنده جایزه ویژه هیئت داوران و سیمرغ بلورین بهترین فیلم برای «جرم» (۱۳۸۹). نامزد سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه و کارگردانی برای «جرم» (۱۳۸۹) و بهترین کارگردانی و فیلم برای «اعتراض» (۱۳۷۸).
• جشن خانه سینما: نامزد تندیس زرین بهترین طراحی صحنه و لباس و بهترین فیلم برای «سلطان» (۱۳۷۵). نامزد تندیس زرین بهترین فیلم برای «فریاد» (۱۳۷۸) و «سربازهای جمعه» (۱۳۸۳).
• جشن دنیای تصویر: تندیس حافظ بهترین فیلم برای «محاکمه در خیابان» (۱۳۹۱).

جوایز بین‌المللی

• جشنواره بین‌المللی فیلم تاشکند: برنده جایزه بهترین فیلمنامه برای «داش آکل» (۱۹۷۱).
• جشنواره بین‌المللی فیلم مانهایم-هایدلبرگ: برنده مدال نقره برای «غزل» (۱۹۷۶).
• جشنواره بین‌المللی فیلم قاهره: برنده جایزه بهترین کارگردانی و پلاک طلایی سازمان بین‌المللی سینمای کاتولیک برای «سفر سنگ» (۱۹۷۹).
• جشنواره فیلم جیفونی: برنده مدال طلای شهر جیفونی برای بهترین فیلم (مشترک با داریوش مهرجویی) (۱۹۹۰).
• جشنواره بین‌المللی فیلم برلین: نامزد جایزه خرس طلایی و برنده جایزه ذکر ویژه هیئت داوران برای «دندان مار» (۱۹۹۱).
• جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز: نامزد جایزه شیر طلایی برای «گروهبان» (۱۹۹۲).
• جشنواره بین‌المللی فیلم مونترآل: برنده جایزه ویژه هیئت داوران برای «دندان مار» (۱۹۹۲).
• جشنواره بین‌المللی فیلم شیکاگو: نامزد هوگو طلایی برای «دندان مار» (۱۹۹۲).