بازگشت به عصر جنگ‌های جهانی؛ تحلیل پیوند درگیری‌های ایران و اوکراین

بازگشت هراس‌آور سایه جنگ‌های جهانی به قرن بیست و یکم

جهان پیش از آغاز درگیری‌ها در ایران در ۲۸ فوریه، خود درگیر بحران‌های متعددی بود. طی دو سال گذشته، نرخ درگیری‌های نظامی میان و درون کشورها به سطحی رسیده که از پایان جنگ جهانی دوم بی‌سابقه بوده است. اکنون، با تداوم جنگ اوکراین و آتش‌بس شکننده میان ایران و ایالات متحده، نشانه‌های نگران‌کننده‌ای از بازگشت مفهوم «جنگ جهانی» به عرصه بین‌الملل نمایان شده است.

همانندی‌های استراتژیک در دو جبهه

درگیری‌های کنونی در اوکراین و خاورمیانه، به میدان‌های اصلی رقابت میان قدرت‌های بزرگ تبدیل شده‌اند. ولادیمیر پوتین و دونالد ترامپ، هر دو با نادیده گرفتن قوانین بین‌المللی، نیروی نظامی را به عنوان ابزار اصلی اعمال اراده خود برگزیده‌اند. این رویکرد بی‌پرواتر در استفاده از قدرت سخت، تفاوت بنیادین این دوران با عصر جنگ سرد است که در آن زرادخانه‌های هسته‌ای عاملی بازدارنده محسوب می‌شدند.

پیوند ناگسستنی درگیری‌ها

تحولات در هر یک از این دو جبهه، تأثیرات مستقیمی بر دیگری دارد:

• شوک نفتی: مسدود شدن تنگه هرمز توسط ایران، قیمت جهانی نفت را افزایش داده که به نفع روسیه تمام شده است.
• تبادل تخصص: اوکراین تجربیات دفاع پهپادی خود را در اختیار ایالات متحده و کشورهای عربی قرار می‌دهد تا در برابر تهدیدات منطقه‌ای مقابله کنند.
• حمایت‌های فرامرزی: روسیه از حمایت‌های فنی چین و نیروی انسانی کره شمالی بهره می‌برد، در حالی که ناتو در حال تقویت سامانه‌های دفاعی در ترکیه و خلیج فارس است.

درس‌هایی از تاریخ

تاریخ نشان می‌دهد که جنگ‌های جهانی همواره در قالب نبردهای فاجعه‌بار قرن بیستم نمود نمی‌یابند. نمونه‌هایی مانند «جنگ هفت‌ساله» در قرن هجدهم ثابت می‌کند که درگیری‌های پراکنده در قاره‌های مختلف، در صورت وجود هماهنگی یا رقابت میان قدرت‌های بزرگ، ماهیتی جهانی می‌یابند. رهبران جهان امروز باید درک کنند که در یک جهان چندقطبی، نادیده گرفتن گستره جهانی مسائل امنیتی می‌تواند به سادگی یک جنگ محدود را به یک جنگ جهانی ناخواسته تبدیل کند.

در حالی که هشتاد سال از پایان جنگ جهانی دوم می‌گذرد، بازگشت به دوره‌ای از جنگ‌های جهانی، زنگ خطری برای امنیت و ثبات بین‌المللی است.