«شوک دوم چین»؛ تهدیدی جدید برای صنایع دانش‌بنیان جهانی

در تحلیلی عمیق از سوی فایننشال تایمز، پدیده‌ای تحت عنوان «شوک دوم چین» مطرح شده که به گفته این نشریه، برخلاف موج اول دهه ۲۰۰۰ میلادی که تنها صنایع سطح پایین غرب را هدف قرار داده بود، این بار موجودیت صنایع دانش‌بنیان اروپا، آمریکا و آسیا را با چالش جدی مواجه کرده است. این موج جدید، با هجوم محصولات پیشرفته‌ای نظیر خودروهای برقی، پنل‌های خورشیدی، باتری و توربین‌های بادی چینی همراه است.

یارانه‌های دولتی و قیمت‌شکنی بی‌سابقه

فایننشال تایمز با تکیه بر داده‌های اقتصادی و شواهد میدانی، روشن می‌سازد که مجموعه‌ای از عوامل، شرکت‌های چینی را به قیمت‌شکنی‌های بی‌سابقه‌ای واداشته است. این عوامل شامل:

یارانه‌های کلان دولتی: سازمان همکاری اقتصادی و توسعه این یارانه‌ها را سه تا نه برابر همتایان غربی برآورد کرده است.
نرخ ارز پایین‌تر از واقع: این امر به محصولات چینی مزیت رقابتی می‌دهد.
رقابت درونی نفس‌گیر: شرکت‌های چینی برای سهم بازار به شدت با یکدیگر رقابت می‌کنند.
انبوه مهندسان متخصص: نیروی کار متخصص و ارزان، هزینه‌های تولید را کاهش می‌دهد.

نمونه بارز این قیمت‌شکنی، حسگر جریان برقی شرکت مگا-سنوی است که قیمت آن از دویست یوان به تنها ده یوان کاهش یافته و سازندگان آلمانی و سوئیسی را از بازار رانده است.

ساختار ناسالم حکمرانی محلی؛ ریشه مازاد ظرفیت

این نشریه بریتانیایی در ادامه استدلال می‌کند که موتور محرک اصلی این پدیده، نه صرفاً کارایی تولید، بلکه ساختار ناسالم حکمرانی محلی در چین است. مقامات محلی به دلیل وابستگی درآمدی به مالیات بر تولید، انگیزه‌ای برای تعطیل کردن بنگاه‌های زیان‌ده ندارند. همین مکانیزم، مازاد ظرفیت را به‌طور مزمن در بازار نگه می‌دارد. صنعت خورشیدی چین با ظرفیت تولیدی دوبرابر تقاضای جهانی، نمونه بارز این وضعیت است.

دوراهی دشوار دولت‌های غربی

فایننشال تایمز با اشاره به رشد پانزده‌درصدی صادرات چین در سه‌ماهه نخست سال جاری و تبدیل شدن یک خودروی چینی به پرفروش‌ترین خودروی بریتانیا در ماه مارس، نتیجه می‌گیرد که دولت‌های غربی میان دو گزینه دشوار پذیرش یا مقابله گیر کرده‌اند. بدون اصلاح ساختار مالیاتی در چین و همکاری بین‌المللی، چشم‌اندازی روشن برای بازگشت تعادل به تجارت جهانی متصور نیست.