توازن شکننده پاکستان: میانجی‌گری در بحران ایران و آمریکا و تعهدات دفاعی با عربستان

تداوم دیپلماسی و تشدید تنش‌ها

مقامات پاکستانی اعلام کرده‌اند که تماس‌های دیپلماتیک بین سه طرف اصلی بحران، یعنی آمریکا، ایران و عربستان سعودی، همچنان ادامه دارد. اسلام‌آباد مجدداً پیشنهاد میزبانی دور جدید مذاکرات را ارائه داده و این در حالی است که آتش‌بس موقت تا تاریخ ۲۲ آوریل ۲۰۲۶ (۲ اردیبهشت ۱۴۰۵) برقرار خواهد بود.

این تحولات در پی پایان مذاکرات قبلی در اسلام‌آباد رخ می‌دهد که هیئت‌های آمریکایی و ایرانی بدون دستیابی به توافق، پاکستان را ترک کردند. تنها دو روز پس از آن، در تاریخ ۱۴ آوریل ۲۰۲۶ (۲۵ فروردین ۱۴۰۵)، محاصره دریایی آمریکا علیه بنادر و مناطق ساحلی ایران به اجرا درآمد؛ اقدامی که از سوی ایران به عنوان «دزدی دریایی» توصیف شده است.

نقش دوگانه پاکستان: میانجی و متحد

پاکستان در این فضای پرتنش، موقعیتی بسیار حساس یافته است. این کشور هم‌زمان نقش میانجی بین واشنگتن و تهران را بر عهده دارد و در عین حال، به تعهدات دفاعی خود در برابر عربستان سعودی نیز پایبند است.

• تسهیل گفت‌وگوها: یک مقام پاکستانی ناشناس تأکید کرده که اسلام‌آباد به تسهیل روند گفت‌وگوها و ارتباط میان همه طرف‌ها متعهد است.
• سفرهای دیپلماتیک: گزارش شده که نخست‌وزیر شهباز شریف در روزهای آینده به عربستان سعودی و احتمالاً کشورهای دیگر از جمله ترکیه سفر خواهد کرد تا روند دیپلماتیک پیش از پایان آتش‌بس حفظ شود.

همکاری‌های اقتصادی و دفاعی با عربستان

پیش از آغاز مذاکرات در اسلام‌آباد، وزیر دارایی عربستان سعودی برای دیدار با نخست‌وزیر پاکستان به این کشور سفر کرد. در این دیدار، مقامات پاکستانی از حمایت‌های اقتصادی و مالی طولانی‌مدت ریاض که نقش مهمی در تثبیت اقتصاد پاکستان داشته است، قدردانی کردند.

ریشه این همکاری‌ها در توافق دفاعی است که در تاریخ ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵ (۲۶ شهریور ۱۴۰۴) در ریاض بین محمد بن سلمان و شهباز شریف امضا شد. بر اساس این توافق، هرگونه حمله به یکی از دو کشور، حمله به هر دو تلقی می‌شود. پاکستان بارها تأکید کرده که از این تعهدات آگاه است و این موضوع را به طرف ایرانی نیز منتقل کرده، اما جزئیات دقیق شرایط اجرای این توافق هنوز روشن نیست.

استقرار نیروهای نظامی پاکستان در عربستان

علاوه بر این، اخباری مبنی بر استقرار نیروی نظامی پاکستان شامل جنگنده‌ها و نیروهای پشتیبانی نیروی هوایی در پایگاه هوایی ملک عبدالعزیز در استان شرقی عربستان منتشر شده است. این اقدام با هدف افزایش هماهنگی و آمادگی عملیاتی مشترک انجام شده، اما دولت پاکستان تاکنون موضع رسمی روشنی در این باره ارائه نکرده است.

تحلیلگران معتقدند که همین ابهام در جزئیات توافق، بخشی از کارکرد بازدارنده آن است؛ زیرا طرف‌های مقابل دقیقاً نمی‌دانند در چه شرایطی این پیمان وارد مرحله اجرا می‌شود.

خط باریک پاکستان: توازن شکننده

کارشناسان هشدار می‌دهند که پاکستان در حال حرکت روی یک خط بسیار باریک است. به گفته آن‌ها، این کشور تنها زمانی می‌تواند هم‌زمان نقش میانجی و متحد نظامی عربستان را حفظ کند که تعهداتش کاملاً دفاعی، محدود و زمان‌دار باقی بماند؛ در غیر این صورت، این توازن از هم می‌پاشد.

• دیدگاه ژنرال سابق: یک ژنرال سابق پاکستانی اظهار داشته که ادامه این نقش دوگانه تا زمانی ممکن است که عملیات‌ها جنبه دفاعی داشته باشند، اما اگر به سمت اقدام تهاجمی برود، ساختار فرو خواهد ریخت.
• تفسیر عربستان: در ریاض، این استقرار بیشتر به عنوان یک اقدام بازدارنده تفسیر می‌شود تا مقدمه‌ای برای حمله. یک تحلیلگر نظامی سعودی بیان کرده که حضور نیروهای پاکستانی در استان شرقی، محل تأسیسات نفتی حساس عربستان، پیامی روشن برای تقویت امنیت مناطق آسیب‌پذیر ارسال می‌کند.

در سطح راهبردی‌تر، تحلیلگران می‌گویند پاکستان تلاش دارد هم‌زمان با ایفای نقش میانجی در بحران آمریکا و ایران، از تعهدات دفاعی خود در قبال عربستان نیز به عنوان اهرم بازدارنده استفاده کند. با این حال، برخی کارشناسان هشدار می‌دهند که در صورت از سرگیری درگیری‌ها، این توازن ممکن است از هم بپاشد و پاکستان ناچار به ورود عمیق‌تر در بحران شود.

در کنار این دیدگاه‌ها، برخی تحلیلگران نیز معتقدند که پاکستان به دلیل پیوندهای مذهبی و فرهنگی و نیز روابط دیرینه منطقه‌ای، تمایلی به درگیری مستقیم با ایران ندارد و تلاش می‌کند مسیر گفت‌وگو را حفظ کند.

تصویر کلی نشان می‌دهد که پاکستان در حال انجام یک تعادل بسیار شکننده است؛ تعادلی میان دیپلماسی فعال، تعهدات امنیتی منطقه‌ای و تلاش برای جلوگیری از گسترش یک بحران گسترده‌تر در خاورمیانه.