بهبودی طولانی‌مدت HIV در «بیمار اسلو» پس از پیوند سلول‌های بنیادی

پیشرفت چشمگیر در درمان HIV: بهبودی طولانی‌مدت «بیمار اسلو»

یک مرد ۶۳ ساله نروژی، معروف به «بیمار اسلو»، پس از دریافت پیوند سلول‌های بنیادی از برادرش، به جمع معدود افرادی پیوست که ویروس HIV در بدنشان وارد مرحله بهبودی طولانی‌مدت شده است. در این مرحله، هیچ نشانه‌ای از بازگشت ویروس در بیمار مشاهده نمی‌شود که امیدهای تازه‌ای برای درک مسیرهای احتمالی درمان HIV ایجاد کرده است.

کشف جهش ژنتیکی کلیدی

بیمار اسلو در ابتدا برای درمان نوعی نادر از سرطان خون تحت پیوند سلول‌های بنیادی مغز استخوان قرار گرفت. در جریان آماده‌سازی برای این پیوند، کشف شد که برادر او حامل یک جهش ژنتیکی خاص به نام CCR5Δ32/Δ32 است. این جهش می‌تواند در برابر HIV مقاومت ایجاد کند. پژوهشگران بیمارستان دانشگاهی اسلو با توجه به این کشف مهم، روند درمان را با دقت زیر نظر گرفتند تا تأثیر این پیوند بر ویروس HIV را بررسی کنند.

نتایج بی‌سابقه پس از پیوند

چهار سال پس از انجام این پیوند، که از نوع «پیوند آلوژنیک سلول‌های بنیادی خون‌ساز» (HSCT) است، بررسی‌ها نشان دادند که هیچ اثری از DNA فعال HIV در بدن بیمار باقی نمانده است. نکته حائز اهمیت این است که بیمار دو سال پس از پیوند، مصرف داروهای ضد HIV را متوقف کرد و اکنون، پنج سال پس از پیوند نیز همچنان هیچ نشانه‌ای از بازگشت ویروس در بدن او دیده نمی‌شود. این مورد، یک موفقیت چشمگیر در مسیر مبارزه با HIV محسوب می‌شود.

جهش ژنتیکی CCR5Δ32/Δ32 باعث حذف گیرنده‌ای به نام CCR5 از سطح گلبول‌های سفید می‌شود؛ این همان مسیری است که HIV برای ورود به سلول‌ها از آن استفاده می‌کند. در نتیجه، سلول‌های ایمنی جدیدی که از برادر به بیمار منتقل شدند، عملاً در برابر این ویروس مقاوم هستند.

• جایگزینی کامل سیستم ایمنی: آزمایش‌های بعدی تأیید کردند که سلول‌های پیوندی به‌طور کامل جایگزین سیستم ایمنی قبلی بیمار شده‌اند.
• بقایای غیرفعال ویروس: اگرچه بقایایی از HIV در بدن یافت شد، اما این بقایا نه فعال بودند و نه توانایی تبدیل‌شدن دوباره به یک ویروس کامل را داشتند.
• عدم وجود HIV فعال در روده: یکی از نکات برجسته این مطالعه، بررسی دقیق روده بود؛ جایی که HIV معمولاً در حالت نهفته پنهان می‌شود. در این بیمار، هیچ DNA فعال HIV حتی در این مکان حساس نیز یافت نشد که مورد بیمار اسلو را نسبت به نمونه‌های مشابه متمایز می‌کند.

چالش‌ها و امیدهای آینده

با وجود نتایج امیدوارکننده، پیوند سلول‌های بنیادی مغز استخوان روشی بسیار پرخطر است و نمی‌توان از آن به‌عنوان درمان عمومی HIV استفاده کرد. این فرایند نوعی بازسازی کامل سیستم ایمنی است که بیمار را برای مدتی در برابر عفونت‌ها بسیار آسیب‌پذیر می‌کند.

طبق برآوردها، بین ۱۰ تا ۲۰ درصد افرادی که چنین پیوندی انجام می‌دهند، طی یک سال جان خود را از دست می‌دهند. در مورد بیمار اسلو نیز عارضه‌ای شدید به نام «بیماری پیوند علیه میزبان» رخ داد، اما بدن او درنهایت توانست این وضعیت را کنترل کند.

درحال‌حاضر، محققان قصد دارند تمامی موارد نادر بهبودی HIV را به‌صورت جامع بررسی کنند تا الگوهای مشترک میان آنها را شناسایی کنند. هدف اصلی، یافتن ترکیبی از نشانگرهای زیستی است که بتواند درمان‌های ایمن‌تر و قابل‌دسترس‌تر برای HIV ایجاد کند. یافته‌های این پژوهش در ژورنال Nature Microbiology منتشر شده است.