جنگ و بحران بیکاری: بررسی پیامدهای اقتصادی بر بازار کار تهران و خوزستان

استان‌های قربانی اقتصادی جنگ

برخی استان‌ها بیش از سایر نقاط کشور در معرض آسیب‌های مستقیم و غیرمستقیم جنگ قرار گرفته‌اند. تهران، خوزستان و بوشهر از جمله اصلی‌ترین قربانیان اقتصادی این جنگ محسوب می‌شوند که گسترش بیکاری در آن‌ها به واسطه شرایط جنگی، بیش از سایر مناطق کشور ملموس است.

مسئولیت‌های دولتی در بازسازی و حمایت از اشتغال

در این شرایط، وظایف متعددی برای دستگاه‌های دولتی ذی‌ربط تعریف شده تا واحدهای تولیدی به سرعت بازسازی شوند. این اقدامات شامل مسئولیت‌هایی در وزارتخانه‌های صنعت، معدن و تجارت، اقتصاد و دارایی، و تعاون، کار و رفاه اجتماعی است که هدف آن محافظت از بازار کار استان‌های مختلف در برابر اثرات جنگ است. انتقاداتی به وزارت صمت در زمینه بازسازی و حمایت از صنایع وارد شده، اما از وزارت کار و سازمان تامین اجتماعی نیز انتظاراتی وجود دارد که برخی از آن‌ها محقق شده و برخی دیگر همچنان در مرحله اجرا قرار نگرفته‌اند.

بمباران صنایع مادر نظیر پتروشیمی، پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها و فولاد، اثرات گسترده‌ای بر کل بازار کار کشور داشته است. تهاجم هوایی حتی واحدهای حیاتی مانند داروسازی‌ها را نیز در برگرفته است. قطع یا تضعیف زنجیره تامین مواد اولیه و ترس کارفرمایان از شرایط جنگی، این بحران را تشدید کرده است.

بخش‌های خدمات، تبلیغات، رسانه‌ها و واحدهای مشاوره فنی و مهندسی و خدمات فضای مجازی نیز به دلیل تضعیف زیرساخت‌هایی مانند برق و اینترنت و کاهش سفارشات، از آسیب مصون نمانده‌اند.

بازار کار تهران در بحران و لزوم نظارت

تعدیل نیرو در کارخانه‌های غرب تهران

اکبر قربانی، دبیر اجرایی خانه کارگر محور غرب تهران و کارشناس بازار کار، اظهار داشت که هنوز برخی از کارخانه‌های استان تهران، به ویژه در منطقه صنعتی غرب تهران، پس از تعطیلات نوروز فعالیت خود را آغاز نکرده‌اند. او به رصد تعدیل نیرو در واحدهای کوچک، متوسط و بزرگ اشاره کرد و گفت: «یکی از شرکت‌های به‌نام غرب تهران اعلام کرده که در هر واحد ۱۰ تا ۱۲ نفر نیرو تعدیل کرده است.»

مطالبات از دولت و تامین اجتماعی

این تعدیل‌ها عمدتاً ناشی از شرایط اقتصادی پیش‌آمده است. قربانی دو تقاضای اصلی از دولت و تامین اجتماعی را مطرح کرد:

• تقویت صندوق بیمه بیکاری با اعتبارات دولتی.
• کمک به واحدهای آسیب‌دیده مستقیم و غیرمستقیم از جنگ.

او همچنین بر نظارت سخت‌گیرانه برای حفظ بازار کار در واحدهای صنعتی کشور تاکید کرد و خواستار یک برنامه سراسری از سوی دولت و همکاری تشکل‌های کارگری برای بازگشت واحدهای آسیب‌دیده به چرخه تولید شد.

برخورد با کارفرمایان سودجو

قربانی به وجود کارفرمایانی اشاره کرد که به دلیل چشم‌انداز اقتصادی خاص یا سودجویی، اقدام به تعدیل نیرو می‌کنند. او تاکید کرد: «این دسته افراد کارفرمایان سودجو هستند که باید با نظارت صحیح و اقدام جدی و جهادی بازرسان وزارت کار، با آن‌ها برخورد صورت گیرد.»

آسیب‌های خوزستان: نیازمند ارزیابی خسارات

خسارت به صنایع مادر و افزایش بیکاری

قربان درویشی، دبیر اجرایی خانه کارگر استان خوزستان، به مشکلات این استان در شرایط جنگ اشاره کرد و گفت: «ما در استان خوزستان دست کم ۳۵ واحد تولیدی عمده را از دست دادیم که اخیراً مورد حمله نظامی قرار گرفتند. این حملات عمدتاً مناطق ویژه اقتصادی بندر امام، ماهشهر و بخش پتروشیمی را هدف قرار داده‌اند. فولاد خوزستان و فولاد اکسین نیز آسیب دیده‌اند.»

وی برآورد کرد که اگر مشکلات ناشی از این بیکاری‌ها مدیریت نشود، بین ۵۰ تا ۵۵ هزار نفر بیکار مستقیم به دلیل حملات و فشارهای اقتصادی و صنعتی بر استان خوزستان تحمیل خواهد شد. درویشی تاکید کرد که صنایعی که مورد حمله قرار گرفته‌اند، نیازمند برقراری فوری بیمه بیکاری به شکل خارج از نوبت هستند.

چالش‌های تامین اجتماعی و لزوم بازسازی

درویشی خاطرنشان کرد که تامین اجتماعی تلاش دارد تا تمامی بار بیکاران تنها بر دوش این سازمان قرار نگیرد. او به آسیب‌دیدگی نیروگاه‌های فجر یک و دو در بندر امام، رازی و پتروشیمی بندر امام اشاره کرد که ۲۶۰۰ مگاوات برق تولید می‌کنند و فعالیت ۲۴ پتروشیمی استان خوزستان به آن‌ها وابسته است. وی خواستار تشکیل کارگروهی ویژه توسط دولت برای احیای تولید در استان و جبران خسارات شد.

درویشی در پایان با اشاره به اینکه بسیاری از صنایع آسیب‌دیده، صنایع مادر هستند، گفت: «بیکاری یک‌صدهزار نفر در یک استان، یعنی تبدیل یک صد هزار مورد درآمد تامین اجتماعی به هزینه برای این صندوق! ما اکنون در خوزستان حداقل ۱۳ کارگر شهید و نزدیک به یک‌صد نفر کارگر جانباز داریم.»