بیکاری ۱۰۰ هزار نفر در خوزستان؛ پیامدهای جنگ بر بازار کار ایران

پیامدهای جنگ بر بازار کار

با وقوع جنگ اخیر، بسیاری از واحدهای تولیدی و خدماتی کشور آسیب‌های جدی دیده‌اند. برخی از این واحدها مستقیماً هدف حملات هوایی قرار گرفته و برخی دیگر به دلیل شرایط اقتصادی ناشی از جنگ، دچار بحران شده‌اند. این وضعیت به افزایش قابل توجه جمعیت بیکاران، تعدیل نیرو در واحدهای مختلف، رکود در کسب‌وکارها و افزایش چندبرابری متقاضیان بیمه بیکاری در استان‌های مختلف منجر شده است.

استان‌های تهران، خوزستان و بوشهر از جمله اصلی‌ترین قربانیان اقتصادی جنگ هستند که گسترش بیکاری در آن‌ها بیش از سایر نقاط کشور ملموس بوده است.

وظایف دستگاه‌های دولتی و وزارتخانه‌ها

در این شرایط، وظایف متعدد و قابل توجهی برای دستگاه‌های دولتی ذی‌ربط تعریف شده تا واحدهای تولیدی فوراً بازسازی شوند. این اقدامات شامل وظایفی در چند وزارتخانه و دولت است تا بتوان استان‌های مختلف را از اثرات جنگ بر بازار کارشان مصون نگه داشت. وزارتخانه‌های صنعت، معدن و تجارت، اقتصاد و دارایی، و تعاون، کار و رفاه اجتماعی همگی در این حوزه مسئولیت‌های زیادی دارند.

انتقاداتی به وزارت صمت بابت بازسازی و حمایت از صنایع وارد شده است، اما همزمان از نهادهایی مانند وزارت کار و سازمان تامین اجتماعی نیز انتظاراتی وجود دارد که برخی از آن‌ها محقق شده و برخی دیگر هنوز به مرحله اجرا درنیامده‌اند.

آسیب به صنایع مادر و بخش خدمات

بمباران صنایع مادر از جمله پتروشیمی، پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها و فولاد، آثار زیادی بر کل بازار کار گذاشته است. تهاجم هوایی به برخی واحدهای حیاتی مانند داروسازی‌ها نیز گسترش یافته است. قطع یا تضعیف زنجیره تامین مواد اولیه و ترس کارفرمایان از شرایط جنگی، به این بحران دامن زده است.

بخش‌هایی مانند خدمات، تبلیغات، رسانه‌ها و واحدهای مشاوره فنی و مهندسی و خدمات فضای مجازی نیز به دلیل تضعیف زیرساخت‌ها (مانند برق و اینترنت) و کاهش سفارشات، دچار بحران جدی شده‌اند.

بحران بازار کار در تهران

لزوم نظارت و برخورد برای جلوگیری از تعدیل‌ها

اکبر قربانی، دبیر اجرایی خانه کارگر محور غرب تهران، می‌گوید: «هنوز برخی از کارخانه‌های استان تهران، به‌ویژه در منطقه غرب، کار خود را پس از تعطیلات عید نوروز شروع نکرده‌اند. ما تعدیل نیرو در واحدهای کوچک، بزرگ و متوسط را رصد می‌کنیم.»

وی افزود که یکی از شرکت‌های معروف غرب تهران در هر واحد ۱۰ تا ۱۲ نفر نیرو تعدیل کرده است. عمده این تعدیل‌ها به دلیل شرایط اقتصادی پیش‌آمده است. مطالبات اصلی شامل:

• تقویت صندوق بیمه بیکاری با اعتبارات دولتی
• کمک به واحدهای آسیب‌دیده مستقیم و غیرمستقیم از جنگ
• نظارت سخت‌گیرانه برای حفظ بازار کار در واحدهای صنعتی

قربانی همچنین تاکید کرد که دولت باید یک برنامه سراسری برای بازسازی واحدهای آسیب‌دیده داشته باشد و تشکل‌های کارگری نیز در این مسیر همکاری خواهند کرد. وی خواستار یک جدول زمانی برای بازگشت این واحدها به چرخه تولید شد.

وی با اشاره به آسیب‌های مستقیم جنگ به چند واحد صنعتی، دارویی و فنی در غرب تهران، اظهار داشت: «دولت و وزارتخانه‌ها باید واحدهای آسیب‌دیده غیرمستقیم را دسته‌بندی کرده و برای هر دسته سیاست متفاوتی در پیش گیرند. برای مثال، در مواردی که مشکل کمبود مواد اولیه یا قطع تقاضا است، می‌توان با بسته‌های حمایت اقتصادی اشتغال را حفظ کرد.»

این کارشناس روابط کار تصریح کرد که برخی کارفرمایان سودجو به دلیل چشم‌انداز اقتصادی خاص یا برای فرار از پرداخت مزد و لج‌بازی با مصوبه افزایش مزد، اقدام به تعدیل نیرو می‌کنند که باید با نظارت جدی بازرسان وزارت کار با آن‌ها برخورد شود. همچنین، کارفرمایانی با اغراض سیاسی که واحدهای خود را تعطیل می‌کنند، نیز باید مورد برخورد قرار گیرند.

آسیب‌های خوزستان: نیازمند ارزیابی خسارات

قربان درویشی، دبیر اجرایی خانه کارگر استان خوزستان، به مشکلات این استان در شرایط جنگ اشاره کرد و گفت: «ما در استان خوزستان دست‌کم ۳۵ واحد تولیدی عمده را از دست دادیم که اخیراً مورد حمله نظامی قرار گرفتند. عمده این حملات به منطقه ویژه اقتصادی بندر امام، ماهشهر و بخش پتروشیمی بوده است. فولاد خوزستان و فولاد اکسین نیز آسیب دیده‌اند.»

وی برآورد کرد که اگر مشکلات ناشی از این بیکاری‌ها مدیریت نشود، بین ۵۰ تا ۵۵ هزار نفر بیکار مستقیم به دلیل حملات و فشارهای اقتصادی و صنعتی بر استان خوزستان تحمیل شده است. این آمار بدون احتساب کارگران ساختمانی است که بخش قابل توجهی از آن‌ها به طور کامل بیکار شده‌اند.

درویشی تاکید کرد که صنایع مورد حمله قرار گرفته، نیازمند برقراری فوری بیمه بیکاری به شکل خارج از نوبت هستند. همچنین، بسیاری از واحدهای غیرمستقیم آسیب‌دیده نیز به دلیل کاهش فروش و از بین رفتن تقاضا، تعدیل نیروی گسترده‌ای داشته‌اند.

دبیر اجرایی خانه کارگر خوزستان خاطرنشان کرد: «تامین اجتماعی تلاش دارد تا تمامی بار بیکاران در قالب بیمه بیکاری به سازمان وارد نشود که ما این تلاش را درست می‌دانیم. کارخانه‌ای که مشکل برق دارد اما سالم است و تقاضا برای محصول او در بازار وجود دارد، نباید تعطیل شده یا تعدیل نیرو کند.»

وی افزود که نیروگاه‌های فجر یک و دو در بندر امام، رازی و پتروشیمی بندر امام نیز آسیب دیده‌اند. این نیروگاه‌ها ۲۶۰۰ مگاوات برق تولید می‌کنند که ۲۴ پتروشیمی استان خوزستان از آن بهره‌مند بودند. دولت باید فوراً با تشکیل کارگروهی، تولید را در استان احیا کند. در حال حاضر، بررسی‌های اولیه برای محاسبه خسارات و نحوه بازسازی ادامه دارد و هنوز تا مرحله اجرای عملیات بازسازی فاصله داریم.

این فعال صنفی در پایان بیان کرد: «بیشتر صنایع آسیب‌دیده، صنایع مادر محسوب می‌شوند. بیکاری ۱۰۰ هزار نفر در یک استان، یعنی تبدیل ۱۰۰ هزار مورد درآمد تامین اجتماعی به هزینه برای این صندوق. در خوزستان حداقل ۱۳ کارگر شهید و نزدیک به ۱۰۰ نفر کارگر جانباز داریم. باید کارگروهی ویژه توسط دولت برای جبران خسارات تشکیل شود تا بازار کار ما مجدداً احیا شود.»