ابهام در بازگشایی بورس تهران پس از ۵۰ روز؛ راهکارهای مدیریت بحران و نوسانات

چارچوب پیشنهادی برای بازگشایی

از دیدگاه کارشناسان بازار سرمایه، طراحی یک چارچوب مرحله‌ای و کنترل‌شده برای بازگشایی بازار ضروری است. یکی از متداول‌ترین ابزارها در چنین شرایطی، کاهش دامنه نوسان است. محدود کردن دامنه نوسان در روزهای ابتدایی بازگشایی می‌تواند از شکل‌گیری صف‌های فروش سنگین و ریزش‌های ناگهانی جلوگیری کند. این سیاست به بازار فرصت می‌دهد تا اطلاعات جدید را به‌تدریج در قیمت‌ها منعکس کند و از شوک‌های قیمتی بکاهد. البته این محدودیت باید موقتی و همراه با یک زمان‌بندی مشخص برای بازگشت به شرایط عادی باشد تا خود به عاملی برای قفل شدن بازار تبدیل نشود.

فردین آقابزرگی، تحلیلگر بازارهای مالی، در این باره اظهار داشت: «برای مهار هیجانات ابتدایی، لازم است دامنه نوسان موقتاً محدودتر شود. کاهش دامنه نوسان از محدوده منفی ۳ درصد پیش از جنگ، به سطوحی مانند منفی یک درصد، به‌طور موقت می‌تواند از شکل‌گیری صف‌های فروش سنگین جلوگیری کرده و به بازار فرصت دهد تا اطلاعات جدید را به‌تدریج در قیمت‌ها منعکس کند.»

در مقابل، طیفی دیگر از تحلیلگران با هرگونه دستکاری در سازوکار طبیعی بازار مخالف‌اند و معتقدند تغییر دامنه نوسان نه‌تنها کمکی به کنترل شرایط نمی‌کند، بلکه می‌تواند به قفل شدن معاملات و کاهش نقدشوندگی منجر شود. این گروه تاکید می‌کنند که بازار باید مسیر تعادلی خود را بدون محدودیت‌های دستوری پیدا کند، حتی اگر این مسیر در کوتاه‌مدت با نوسانات شدید همراه باشد. برخی دیگر از کارشناسان نیز رویکردی میانه را پیشنهاد می‌کنند که در صورت اعمال محدودیت، این اقدام باید موقتی، شفاف و همراه با زمان‌بندی مشخص برای بازگشت به شرایط عادی باشد.

محدودیت در فروش و بازگشایی مرحله‌ای

در کنار دامنه نوسان، اعمال محدودیت بر حجم فروش برای هر کد معاملاتی نیز می‌تواند به کنترل هیجانات کمک کند. تعیین سقف فروش روزانه برای هر کد، از بروز فشار فروش یکباره جلوگیری کرده و روند تعدیل قیمت‌ها را تدریجی‌تر می‌کند.

فردین آقابزرگی راهکار مهم دیگر را «بازگشایی مرحله‌ای» عنوان کرد: «در این سناریو، به‌جای آغاز همزمان معاملات در تمامی نمادها، بازگشت بازار به‌صورت تدریجی و با اولویت‌بندی صنایع و شرکت‌های بزرگ‌تر و دارای نقدشوندگی بالاتر انجام می‌شود. این رویکرد کمک می‌کند تا بازار در ابتدا بر روی نمادهایی متمرکز شود که از عمق بیشتری برخوردارند و امکان مدیریت نوسانات در آنها بیشتر است.»

نقش بازارگردان و مدیریت بحران

یکی دیگر از موضوعات مهم در زمان بازگشایی بازار در شرایط بحرانی، نقش بازارگردان‌ها و میزان اثرگذاری آنها بر حفظ تعادل معاملات است. در شرایط بحرانی، بازارگردان‌ها می‌توانند با تامین نقدشوندگی و کاهش فاصله بین قیمت‌های خرید و فروش، از تشکیل صف‌های سنگین جلوگیری کنند. تقویت منابع مالی بازارگردان‌ها و الزام آنها به ایفای نقش فعال‌تر، یکی از شروط موفقیت در بازگشایی کنترل‌شده بازار است.

همچنین، حضور هدفمند نهادهای حمایتی می‌تواند به‌عنوان ضربه‌گیر نوسانات شدید و فشار فروش در روزهای ابتدایی بازگشایی عمل کند. ورود منابع از سوی صندوق‌های تثبیت یا توسعه بازار، مانع از شکل‌گیری روندهای نزولی شدید می‌شود. البته این حمایت‌ها باید هوشمندانه و به دور از مداخلات دستوری باشد تا به کارآیی بازار لطمه نزند.

مدیریت جریان اطلاعات و شفاف‌سازی نیز از دیگر الزامات مهم است. ارائه گزارش‌های شفاف از وضعیت صنایع، میزان آسیب‌ها و چشم‌انداز متغیرهای کلان، به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا تصمیمات منطقی‌تری اتخاذ کنند. در کنار این موارد، کنترل اعتباردهی کارگزاری‌ها نیز اهمیت دارد تا از افزایش ریسک سیستماتیک جلوگیری شود.

واکنش متفاوت صنایع به بازگشایی

تحلیلگران بر این باورند که آثار بازگشایی بورس را باید در دو افق زمانی کوتاه‌مدت و بلندمدت بررسی کرد. فردین آقابزرگی در این زمینه توضیح داد:

• کوتاه‌مدت: ذهنیت برخی فعالان بازار به سمت صنایعی مانند کالاهای اساسی، غذایی، دارویی، سیمان و برخی اقلام مصرفی ضروری می‌رود. این گروه‌ها در معرض اقبال بازار قرار می‌گیرند و نوعی اثر روانی مثبت بر معاملات آنها ایجاد می‌شود که می‌تواند مانع از فروش گسترده شود.
• میان‌مدت و بلندمدت: بسیاری از همین شرکت‌ها، حتی آنهایی که در ظاهر وابستگی کامل به داخل دارند، در عمل به واردات ماشین‌آلات، تجهیزات یا قطعات وابسته‌اند و همچنین بخشی از چرخه مالی و صادراتی آنها با محدودیت مواجه می‌شود. اختلال در زنجیره تامین، صادرات یا بازگشت منابع ارزی می‌تواند جریان نقدی شرکت‌ها را با وقفه مواجه کند.

وی تاکید کرد: «بازگشایی بازار لزوماً به معنای ریزش پایدار همه صنایع نیست. ممکن است در ابتدا یک موج روانی منفی در برخی سهام شکل بگیرد، اما در ادامه، واقعیت‌های مربوط به تولید، تامین مالی و تجارت خارجی تعیین‌کننده است.»

متغیرهای اثرگذار و اجتناب‌ناپذیری بازگشایی

بازگشایی موفق بازار سرمایه در شرایط بحرانی، نیازمند مجموعه‌ای از سیاست‌های کنترلی کوتاه‌مدت و اقدامات اعتمادساز است. اگرچه ابزارهایی مانند دامنه نوسان یا محدودیت فروش می‌توانند از شدت نوسانات بکاهند، اما آنچه در بلندمدت تعیین‌کننده است، کاهش سطح ابهامات کلان و بازگشت ثبات به متغیرهای اقتصادی و سیاسی خواهد بود.

سیاست‌گذار در حال حاضر با نگرانی از احتمال ریزش ناگهانی و شکل‌گیری صفوف فروش، در بازگشایی بازار احتیاط می‌کند. با این حال، این استراتژی نمی‌تواند ادامه‌دار باشد و در نهایت، بازار ناگزیر از بازگشایی و بازگشت به چرخه معاملات است. تحلیلگران بر این باورند که بروز رفتارهای هیجانی و شکل‌گیری فشار فروش در روزهای ابتدایی بازگشایی بازار، امری طبیعی و تا حدی اجتناب‌ناپذیر است. بنابراین تا زمانی که این موج عرضه و تخلیه هیجان به‌طور کامل طی نشود، نمی‌توان انتظار بازگشت تعادل پایدار به معاملات را داشت.