جنگ و اقتصاد ایران: چالش‌های معیشتی کارگران و راهکارهای حمایتی دولت

خسارات گسترده به صنایع کلیدی

کارخانه‌های بزرگی نظیر فولاد خوزستان و فولاد مبارکه، در کنار واحدهای داروسازی مانند توفیق دارو و داروپخش، هدف حملات قرار گرفته‌اند. برخی از این واحدها به طور کامل تعطیل شده و برآورد می‌شود که روند بازسازی آنها دست‌کم یک تا دو سال به طول انجامد. در این میان، وضعیت معیشتی کارگرانی که شغل خود را از دست داده‌اند، به یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های جامعه تبدیل شده است.

«صنایع بزرگ چالش‌های مرسوم را ندارند. مثلاً توفیق دارو بعد از اینکه دچار حمله قرار گرفت، کارگرانش در دیگر شرکت‌ها تقسیم شدند و به طور موقت کار می‌کنند. برای صنایع فولاد هم به علت گستردگی صنعت فولاد، می‌تواند تقسیم نیرو انجام داد. با یک مدیریت درست، می‌توان کارگران صنایع بزرگ را مجدداً به کار گرفت تا فشار بیمه‌ای آنها به صندوق‌ها وارد نشود.»

افزایش فشار بر صندوق‌های بازنشستگی و بیمه بیکاری

در پی این بحران، فشار بر صندوق‌های بازنشستگی به شدت افزایش یافته است. دولت، با توجه به محدودیت‌های مالی خود، توانایی چندانی برای حمایت گسترده از این صندوق‌ها ندارد. علاوه بر این، تعدیل نیرو در سایر صنایع، حتی در حوزه‌هایی مانند رسانه و اقتصاد دیجیتال، به جمعیت بیکاران افزوده و بار مضاعفی بر نظام حمایتی کشور وارد کرده است.

بسیاری از صنایع، از پتروشیمی‌ها گرفته تا رسانه‌های بزرگ، برای جبران خسارت ناشی از جنگ به بیمه بیکاری روی آورده‌اند. این سازمان‌ها با تعدیل نیرو و اعلام بیکاری کارمندان خود به تامین اجتماعی، حقوق آنها را از محل بیمه بیکاری پرداخت می‌کنند. همزمان، قشر قابل توجهی از کارمندان تحت بیمه تامین اجتماعی نیز بیکار شده‌اند که برای آنها نیز بیمه بیکاری راه حلی موقت محسوب می‌شود.

شرایط دریافت بیمه بیکاری

محسن باقری، نماینده کارگران در شورای عالی کار، در خصوص شرایط دریافت بیمه بیکاری توضیح می‌دهد:

• افراد باید آماده به کار باشند.
• بیکاری باید به صورت غیرارادی رخ داده باشد.
• حداقل ۷۲۰ روز سابقه کار لازم است.

وی همچنین اشاره کرد که برای شرایط خاص مانند جنگ و زلزله، در قانون کار تسهیلاتی برای استفاده راحت‌تر از بیمه بیکاری پیش‌بینی شده است. با تصمیم شورای عالی کار و بودجه موقت دولت، حمایت از بیمه بیکاری افزایش یافته است.

باقری توصیه می‌کند: «اگر بخش انبوهی از کارگران از یک کارگاه بیکار شوند، حتماً باید کارفرما و تشکل کارگری آن کارگاه از وزارتخانه به صورت مکتوب بخواهد تا این واحد مورد بررسی برای بیمه بیکاری قرار بگیرد. با توجه به اینکه سامانه جامع روابط کار هم ایراداتی دارد، توصیه ما این است که تشکل‌های درون کارگاهی برای برقراری بیمه بیکاری اقدام کنند.»

جزئیات مالی بیمه بیکاری

بیمه بیکاری معادل ۵۵ درصد دستمزد شخص است، به شرطی که از حداقل دستمزد کمتر نشود. با نرخ امسال، این مبلغ نباید از ۱۶ میلیون تومان کمتر باشد.

تعلل وزارت کار و امید جامعه کارگری

باقری از تعلل وزارت کار در ابلاغ بخشنامه دستمزد سال ۱۴۰۵ ابراز نگرانی کرده است. او تاکید می‌کند که اگرچه این دستورالعمل برای بخش دولتی ابلاغ شده، اما وزارت کار باید هرچه سریع‌تر آن را به بخش خصوصی نیز ابلاغ کند تا امید در جامعه کارگری افزایش یابد.

حمایت دولت از صنایع آسیب‌دیده

در رابطه با کمک دولت به صنایع آسیب‌دیده، باقری اظهار داشت که وزارت صمت باید برای ترمیم خطوط تولید اقدام کند. بسیاری از خطوط تولید قابل بازگشت به چرخه کار هستند، اما بازسازی برخی داروسازی‌ها مانند توفیق دارو که دارای دستگاه‌های خاصی هستند، زمان‌بر خواهد بود. همچنین شنیده‌ها حاکی از کمک‌های دولت در زمینه دریافت مالیات از این صنایع است.

باقری افزود: «اقتصاد دیجیتال کشور بیشترین آسیب را دیده و تعدیل‌های جدی‌تری داشته است. به هر حال باید این بخش‌ها نیز با اینترنت ملی فعالیت را شروع کنند. شرایط فعلی را ناچاراً باید بپذیریم تا بتوانیم دوباره به چرخه کار برگردیم.»