احیای دشت امامزاده جعفر: سیلاب‌ها به جای تهدید، منبع تغذیه آبخوان شدند

بحران خشکسالی و عوامل شکل‌گیری آن

رییس اداره امور منابع آب گچساران، سید معصوم افضلی، با تشریح روند شکل‌گیری بحران کم‌آبی در دشت امامزاده جعفر، مجموعه‌ای از عوامل را در وضعیت نگران‌کننده فعلی دخیل دانست. وی تأکید کرد که کاهش محسوس بارندگی‌ها، افزایش دمای هوا، خشکسالی‌های متوالی، برداشت‌های بی‌رویه برای کشاورزی، شرب و صنعت، و همچنین عدم تکمیل نصب کنتورهای هوشمند حجمی، از جمله دلایلی بوده‌اند که سطح ایستابی چاه‌ها را در سال‌های اخیر با شتابی فزاینده کاهش داده‌اند.

در برخی نقاط این دشت، افت سطح آب به حدود ۳۰ متر رسیده بود که این وضعیت برای کشاورزان و تأمین‌کنندگان آب، زنگ خطری جدی تلقی می‌شد و می‌توانست منجر به خشک شدن بخش قابل‌توجهی از چاه‌های کشاورزی شود.

سیلاب‌ها: منبع جدید تغذیه آبخوان

افضلی با اشاره به نقش حیاتی بارش‌های اخیر در تغذیه آبخوان، اعلام کرد که بیش از یک میلیون و ۳۵۰ هزار مترمکعب از روان‌آب‌های ناشی از سامانه‌های بارشی اخیر، در طرح‌های تغذیه مصنوعی ناصرآباد، گرگدا و شیخ‌خواجه مهار و به زمین نفوذ داده شده است.

این طرح‌ها، که مجموعاً حدود ۲۴۰ کیلومتر مربع از مناطق آبریز ورودی به دشت را پوشش می‌دهند، دارای نقشی دوگانه هستند: از یک‌سو از خسارت‌های سیلابی جلوگیری می‌کنند و از سوی دیگر، امکان هدایت اصولی روان‌آب‌ها به سمت سفره‌های زیرزمینی را فراهم می‌آورند. این سازوکار در سال‌های اخیر برای مناطق خشک کشور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شده است. در نتیجه این اقدامات، روند افت آبخوان متوقف شده و در برخی نقاط حتی معکوس گردیده است.

احیای تدریجی آبخوان و پایداری کشاورزی

رییس اداره منابع آب گچساران با اشاره به نشانه‌های بازگشت آرام سفره زیرزمینی، اظهار داشت که مهار روان‌آب‌ها و اجرای طرح‌های آبخوان‌داری، به همراه بهره‌برداری از شبکه آبیاری فاز یک امامزاده جعفر، موجب شده است که سطح ایستابی در برخی چاه‌ها از حدود ۳۰ متر به ۱۰ متر کاهش یابد. این تغییر، اهمیت مدیریت روان‌آب‌ها و شبکه‌های آبیاری را به وضوح نشان می‌دهد.

در حال حاضر، ۳۷۳ حلقه چاه با آبدهی سالانه حدود ۳۹ میلیون متر مکعب در دشت امامزاده جعفر فعال هستند. پایداری این چاه‌ها و استمرار فعالیت کشاورزی در این منطقه به شدت به اجرای طرح‌های تغذیه مصنوعی وابسته است. افضلی پیش‌بینی کرد که با ادامه روند مهار روان‌آب‌ها و بازچرخانی طبیعی آب‌ها، امکان تقویت بیشتر آبخوان و افزایش عمر اقتصادی چاه‌های موجود نیز فراهم خواهد شد.

ضرورت مرمت و لایروبی سازه‌های قدیمی

افضلی در ادامه به وضعیت سازه‌های قدیمی تغذیه مصنوعی اشاره کرد و گفت که بخشی از این سازه‌ها به دلیل گذشت زمان، رسوب‌گیری و فرسایش، کارکرد اولیه خود را از دست داده‌اند و نیازمند لایروبی و مرمت اساسی هستند. وی تأمین اعتبار برای بازسازی این سازه‌ها را یک ضرورت واقعی دانست، زیرا بدون نگهداری و احیای آن‌ها، امکان تداوم اثرگذاری طرح‌های آبخوان‌داری کاهش خواهد یافت. تقویت این طرح‌ها می‌تواند آینده منابع آب زیرزمینی منطقه را تضمین کرده و از تشدید بحران کم‌آبی در سال‌های آینده جلوگیری کند.