مراقبت از کودکان و سالمندان در شرایط بحرانی: تحلیل روانشناختی پیامدهای جنگ

نقش حیاتی والدین در مدیریت بحران

عبدالحسینی تأکید کرد که در شرایط آسیب‌پذیری ناشی از جنگ، حتی والدین نیز ممکن است دچار واکنش‌های شدید هیجانی شوند و ناخواسته از کودکان و سالمندان غافل بمانند. این امر نشان‌دهنده تاب‌آوری کمتر آن‌هاست و لزوم کنترل هیجانات توسط «سربازان خط مقدم» یعنی والدین را گوشزد می‌کند.

جهش در رشد و آسیب‌پذیری مضاعف کودکان

این روانشناس به پدیده «جهش در رشد» در کودکان اشاره کرد و توضیح داد: «در صورتی که والدین ثبات خود را از دست بدهند، کودکان مجبور می‌شوند نقش بزرگتر و روحیه حمایت از والدین را بازی کنند و به دلیل مراقبت از والدین، مرحله کودکی و نوجوانی را به درستی تجربه نکرده و با تجربه سوگ کودکی و جوانی، دچار جهش در رشد و آسیب‌پذیری مضاعف می‌شوند.»

پیامدهای جنگ بر روان کودکان

از دست رفتن روتین‌های زندگی و امنیت در زمان جنگ، امنیت روانی کودکان را به شدت تهدید می‌کند. صداهای جنگنده‌ها و ناامنی‌های محیطی، آرامش آن‌ها را بر هم می‌زند. در این شرایط، نقش والدین در حفظ سرمایه‌های آینده یعنی کودکان، بسیار کلیدی است.

• آسیب‌های آموزشی: کودکان در این ایام از لحاظ آموزشی آسیب می‌بینند و شوق یادگیری خود را از دست می‌دهند.
• محدودیت‌های اجتماعی: رفت‌وآمدها محدود شده و حتی بی‌سرپرست شدن یا مورد بی‌مهری قرار گرفتن، آسیب‌پذیری آن‌ها را افزایش می‌دهد.
• فقدان والدین: کودکان در همه جا فقدان پدر و مادر را حس می‌کنند.

تروماهای جنگ و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)

«تروماهای جنگ به عنوان اختلالات روانی در زمان بحران اتفاق می‌افتند و منجر به PTSD می‌شوند.»

عبدالحسینی بیان کرد که این تروماها می‌توانند بین‌نسلی باشند و از نسلی به نسل دیگر منتقل شوند، به طوری که افراد افسردگی بیشتری تجربه کرده و ارتباطاتشان محدود می‌شود. این وضعیت به وضوح در جانبازان و فرزندان آن‌ها مشاهده می‌شود و نیاز به مشاوره‌های تخصصی و آموزش دارد، زیرا افراد دچار تروما همواره با یک فقدان در زندگی مواجه‌اند.

تفاوت تروماهای اولیه و ثانویه

وی در ادامه به تفاوت میان تروماهای اولیه (ناشی از مواجهه مستقیم با جنگ) و تروماهای ثانویه (ایجاد شده از طریق دیدن غیرمستقیم فیلم‌ها و تصاویر صحنه‌های جنگ) پرداخت.

واکنش‌های کودکان در سنین مختلف و راهکارهای درمانی

کودکان در سنین مختلف واکنش‌های متفاوتی به بحران نشان می‌دهند:

• کودکان زیر سه سال: ماهیت اتفاقات را متوجه نمی‌شوند.
• کودکان بالای سه سال: علائمی چون چسبندگی بیش از حد به والدین، پرخاشگری‌های بی‌سابقه، کابوس دیدن، زیاد سوال پرسیدن یا حتی سکوت کامل و شب‌ادراری را نشان می‌دهند.

درمان شب‌ادراری کودکان

برای درمان شب‌ادراری کودکان، یک راهکار علمی این است که کودک را یک ساعت بعد از خواب بیدار کنید تا ذهن او عادت کرده و مشکل درمان شود.

فعالیت‌های حمایتی و گفتگوی سازنده

در ایام جنگ، فعالیت‌هایی مانند بازی، پانتومیم و نقاشی به سلامت روان کودکان کمک شایانی می‌کند. همچنین، باید با نوجوانان متناسب با سن آن‌ها گفتگو کرد و «گفتمان خشونت» را محدود ساخت.

مراقبت از سالمندان در شرایط بحرانی

در مورد سالمندان نیز، با توجه به نیازهای مختلف آن‌ها، باید کیف امدادی تهیه کرد و برای روتین‌های زندگی‌شان برنامه داشت. این توجه کافی به کودکان به عنوان آینده و سالمندان به عنوان مظهر تجربه و خرد، برای جامعه ضروری است.