خسارت ۴۵۰۰ میلیارد تومانی سیلاب در گلستان؛ بهبود ذخایر آبی و مدیریت بحران

پیامدهای سیلاب: خسارات و بهبود ذخایر آبی

بر اساس آمارهای رسمی، حدود ۳۰۰ واحد مسکونی در سیل اخیر دچار آبگرفتگی شده‌اند که از این تعداد، ۳۰ واحد نیاز به تخریب و بازسازی کامل دارند. زیرساخت‌های حیاتی نظیر راه‌ها و تأسیسات آب شرب نیز آسیب دیده‌اند که نهادهای مسئول بلافاصله برای رفع مشکلات وارد عمل شده‌اند. در کنار این خسارات، یکی از جنبه‌های مثبت و حیاتی بارش‌های اخیر، بهبود چشمگیر وضعیت ذخایر آبی استان است. آبگیری سدها و تالاب‌ها، که بخش مهمی از اکوسیستم و منابع تأمین آب استان را تشکیل می‌دهند، از پیامدهای مثبت این دوره بارندگی محسوب می‌شود. این افزایش ذخایر آبی در بلندمدت به تأمین آب شرب، کشاورزی و احیای زیست‌بوم‌های تالابی کمک شایانی خواهد کرد و می‌تواند تاب‌آوری استان را در برابر خشکسالی‌های آتی افزایش دهد.

افزایش ۵۵ درصدی بارش‌ها و پیش‌بینی‌های آتی

مدیرکل هواشناسی استان گلستان اعلام کرد که مجموع بارش‌ها از ابتدای سال زراعی جاری تاکنون به ۳۶۷ میلی‌متر رسیده است. این رقم نشان‌دهنده افزایشی ۵۵ درصدی نسبت به سال زراعی گذشته و پنج درصدی نسبت به میانگین بلندمدت است. این بهبود آماری، استان را از وضعیت خشکسالی دور کرده و پیش‌بینی‌ها حاکی از بارش‌های نرمال یا کمی بالاتر از نرمال در فصول بهار و تابستان پیش‌رو است. میانگین بارش در اکثر مناطق استان بین ۵ تا ۲۰ درصد افزایش یافته است.

وی در خصوص شرایط اقلیمی تا پایان فروردین‌ماه، از احتمال بارش‌های رگباری و حتی برف در ارتفاعات خبر داد. همچنین، وزش باد شدید تا نسبتاً شدید و امواج بیش از یک متر در پهنه آبی خزر دور از انتظار نیست. با این حال، انتظار می‌رود از روزهای آتی شاهد کاهش ناپایداری‌ها و افزایش دما تا بالای ۳۰ درجه سانتی‌گراد باشیم. این روند موقتی بوده و از دوشنبه هفته آینده، بارندگی‌ها به همراه رعد و برق مجدداً در استان آغاز و تا چهارشنبه ادامه خواهد داشت. این نوسانات آب و هوایی، لزوم مدیریت منابع و آمادگی در برابر حوادث را بیش از پیش ضروری می‌سازد.

خسارات زیرساختی و عملیات بازسازی

مدیرکل راهداری و حمل و نقل جاده‌ای گلستان اظهار داشت که سیلاب‌های اخیر ۶۸ کیلومتر از راه‌ها و ۱۳۰ پل و آبراه را تخریب کرده است. خسارات وارده به این بخش بیش از ۱۳۵ میلیارد تومان برآورد شده است. بارش‌های شدید در روزهای ۱۷ و ۱۸ فروردین‌ماه و همچنین چند روز گذشته، موجب رانش زمین و سیلاب شده و به جاده‌های استان آسیب جدی وارد کرده است. عملیات بازسازی و مرمت اولیه پل‌ها و محورهای آسیب‌دیده بلافاصله پس از وقوع حادثه با به‌کارگیری ماشین‌آلات راهداری در شهرستان‌هایی نظیر کردکوی، بندر ترکمن، علی‌آباد کتول، رامیان، آزادشهر، مینودشت و گنبدکاووس آغاز شده و در حال انجام است.

مدیریت هوشمند سیلاب و ذخیره‌سازی آب

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای گلستان گزارش داد که تا تاریخ ۲۴ فروردین ۱۴۰۵، مجموع آب موجود در سدهای چهارده‌گانه استان به ۸۹ میلیون مترمکعب رسیده که معادل ۳۶ درصد پرشدگی است. این رقم در مقایسه با ذخیره ۲۱ درصدی مدت مشابه سال گذشته، بهبود چشمگیری را نشان می‌دهد. هسته اصلی بارش‌ها در شرق استان، به‌ویژه در محدوده رامیان تا مینودشت، متمرکز بود؛ به طوری که در منطقه «پاقلعه رامیان» طی مدت کوتاهی ۲۶۸ میلی‌متر بارندگی ثبت شد که با کل بارش ۳۲۰ میلی‌متری سال گذشته استان برابری می‌کند. ایستگاه‌های «توسکاچال» با ۱۹۰ میلی‌متر و «ساسنگ» با ۱۵۱ میلی‌متر بارش نیز حجم عظیمی از روان‌آب را به سمت حوضه‌های آبریز روانه کردند.

با پیش‌بینی دقیق هسته بارش و استقرار تجهیزات سنگین، مدیریت مخازن سدها آغاز شد. محاسبات کارشناسی نشان می‌دهد که اگر آبگیری سد نرماب انجام نمی‌شد، دبی پیک سیلاب در ایستگاه «ارازکوسه» به ۳۷۰ مترمکعب بر ثانیه می‌رسید که به معنای وقوع سیلابی با دوره بازگشت ۱۵۰ ساله بود. با مدیریت هوشمند سد و ایجاد تأخیر در رهاسازی سیلاب، این پیک به ۲۵۰ مترمکعب کاهش یافت و عملاً سیلاب خطرناک ۱۵۰ ساله به یک سیلاب کنترل‌شده ۲۵ ساله تبدیل شد که به سلامت از جنوب گنبد عبور کرد. در حال حاضر نیز دبی رودخانه در آق‌قلا ۲۴ و در گنبد زیر ۱۰ متر مکعب بر ثانیه است که وضعیت را کاملاً عادی نشان می‌دهد.

قبل از این سیلاب، حجم مخازن سدهای استان ۴۳ میلیون متر مکعب بود، اما در این سامانه حدود ۴۶ میلیون متر مکعب آب جدید وارد سدها شد. همچنین، با اولویت‌بندی محیط زیست، تالاب‌-سد آلماگل (۴۸۰ هزار متر مکعب) و تالاب آجی‌گل (۱۵۰ هزار متر مکعب) آبگیری شدند و آمادگی کامل برای مهار بارش‌های احتمالی در حوضه اترک نیز وجود دارد.

۴۵۰۰ میلیارد تومان خسارت و لزوم آمادگی

استاندار گلستان اعلام کرد که خسارت وارده ناشی از بارش‌های اخیر و سیلاب در ۱۰ شهرستان استان ۴۵۰۰ میلیارد تومان برآورد شده است. بیشتر این خسارات متوجه بخش‌های کشاورزی، روستاییان، ابنیه فنی و حوزه‌های آب و برق بوده است. وی بر اقدامات پیشگیرانه صورت گرفته تأکید ویژه‌ای داشت و اطلاع‌رسانی دقیق ۴۸ ساعت قبل از وقوع حادثه به تمام سطوح مدیریتی، از جمله فرمانداران، بخشداران و دهیاران را عامل اصلی بسیج نیروها و کاهش خسارات برشمرد. شدت سیل در برخی مناطق قابل مقایسه با سیلاب‌های سال‌های ۱۳۸۰، ۱۳۸۱ و ۱۳۹۸ دانست و خاطرنشان کرد که بدون آمادگی قبلی، خسارات به مراتب شدیدتر می‌شد.

بارش‌های اخیر در استان گلستان، رویدادی با پیامدهای دوگانه بود. از یک سو، شاهد خسارات سنگین اقتصادی به مبلغ ۴۵۰۰ میلیارد تومان در بخش‌های مختلف بودیم که نیازمند برنامه‌ریزی دقیق برای جبران و بازسازی است. از سوی دیگر، همین بارش‌ها به بهبود ذخایر آبی سدها و تالاب‌ها کمک کرده و امید به تأمین منابع آبی در بلندمدت را افزایش داده است. تجربه سیلاب‌های گذشته و به خصوص آمادگی که استاندار بر آن تأکید داشت، نشان می‌دهد که مدیریت بحران و اطلاع‌رسانی به‌موقع، نقشی حیاتی در کاهش تلفات و خسارات ایفا می‌کند. با توجه به پیش‌بینی بازگشت ناپایداری‌ها در هفته آینده، لزوم تداوم آمادگی‌ها و بازنگری در زیرساخت‌ها برای مقابله با چنین حوادثی بیش از پیش احساس می‌شود.