باغ مادری تویسرکان؛ قلب تپنده تولید گردوی سالم و پیشران جهش کشاورزی ایران

تاریخچه و جایگاه جهانی گردو در ایران

گردو، درختی باستانی که ریشه در تمدن ایران دارد، از هزاران سال پیش در مناطق کوهستانی البرز و زاگرس کشت می‌شده است. این محصول نه تنها در متون کهن نماد باروری و ثروت بوده، بلکه به دلیل دارا بودن اسیدهای چرب امگا-۳، پروتئین و آنتی‌اکسیدان‌ها، نقش کلیدی در رژیم غذایی سنتی ایرانیان ایفا کرده است.

ایران با تولید سالانه بیش از ۴۵۰ هزار تن گردو، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان این محصول در جهان به شمار می‌رود. استان همدان با اقلیم کوهپایه‌ای خود، شرایط ایده‌آلی برای پرورش ارقام بومی و مقاوم گردو فراهم کرده که کیفیت برتر آنها را در بازارهای بین‌المللی متمایز می‌سازد.

در سال گذشته، باغداران استان همدان با ۲۳ هزار هکتار سطح زیرکشت گردو، حدود ۷۸ هزار تن از این محصول را تولید کردند. شهرستان تویسرکان نیز با ۸ هزار و ۴۰۰ هکتار باغ گردو، ۳۶ درصد از کل سطح زیرکشت گردوی استان را در اختیار دارد و قطب اصلی تولید این محصول محسوب می‌شود.

باغ مادری تویسرکان: گامی بلند در حفظ ارقام اصیل

تویسرکان، که سال‌هاست به عنوان «پایتخت گردوی ایران» شناخته می‌شود، این روزها با بهره‌گیری از ظرفیت باغ مادری گردو، گام‌های جدیدی در مسیر حفظ ارقام اصیل، صیانت از ذخایر ژنتیکی و توسعه علمی باغداری برداشته است. با گسترش این باغ و آغاز تولید انبوه پیوندک‌های گواهی‌شده، تویسرکان جایگاه خود را به عنوان مهم‌ترین مرکز حفظ و تکثیر ژرم‌پلاسم گردوی کشور تثبیت کرده است.

باغ مادری گردو در تویسرکان، به عنوان یکی از زیرساخت‌های بنیادی کشاورزی استان، محور اصلی تولید نهال‌های سالم، گواهی‌شده و مقاوم این محصول ملی در سطح کشور محسوب می‌شود. این مجموعه همچون یک مرکز تحقیقاتی زنده عمل می‌کند؛ جایی که درختان منتخب، شناسنامه‌دار و ثبت‌شده گردو با نهایت دقت نگهداری می‌شوند تا نسل‌های آینده این محصول ارزشمند با بالاترین کیفیت ممکن پرورش یابند.

کارشناسان معتقدند نهال‌های تولیدشده از پیوندک‌های اصلاح‌شده و سالم باغ مادری، مقاومت بیشتری در برابر آفات و بیماری‌ها داشته و عملکرد چشمگیری دارند که همین موضوع سبب شده حتی باغداران جوان و تازه‌کار نیز به سمت احداث باغ‌های علمی، اصولی و اقتصادی روی بیاورند تا محصولی متمایز و با کیفیت را تولید کنند.

از سوی دیگر، باغ مادری گردو طی سال‌های اخیر به مرکز پژوهش، آموزش و انتقال تجربه تبدیل شده است؛ محلی که دانشجویان، کارشناسان و باغداران با جدیدترین روش‌های اصلاح ژنتیکی، هرس تخصصی، تغذیه و مدیریت بیماری‌ها آشنا می‌شوند. کارشناسان جهاد کشاورزی این باغ را نه تنها نگهبان سرمایه ژنتیکی منطقه، بلکه موتور محرک توسعه پایدار در باغداری تویسرکان می‌دانند.

باغ مادری، قلب تپنده تولید گردوی سالم و پربازده

محمد گمار، کارشناس باغبانی و یکی از باغبانان تویسرکان، درباره اهمیت باغ مادری می‌گوید:

«باغ مادری مجموعه‌ای از درختان برتر، سالم و ثبت‌شده است که ویژگی‌های ژنتیکی آنها به‌طور دقیق پایش و رصد می‌شود. این درختان منبع اصلی تولید پیوندک و بذر محسوب می‌شوند و استفاده از پیوندک استاندارد، نهال‌هایی با عملکرد بالا و ریسک کمتر برای باغدار ایجاد می‌کند؛ در واقع کیفیت باغ‌های آینده از همین نقطه شکل می‌گیرد.»

وی تاکید می‌کند که تویسرکان خاستگاه برخی از مرغوب‌ترین ارقام گردوی کشور است و بدون باغ مادری، این ذخایر ارزشمند به‌تدریج از بین می‌روند یا با ارقام نامرغوب جایگزین می‌شوند. باغ مادری امکان حفظ، اصلاح و تکثیر ارقام اصیل، مقاوم و پربازده را فراهم می‌کند و برای تداوم برند «گردوی تویسرکان» حیاتی است. گمار اظهار امیدواری کرد که با تداوم حمایت‌ها، تویسرکان می‌تواند به قطب تولید نهال استاندارد گردو در ایران و حتی خاورمیانه تبدیل شود.

باغ مادری گردو؛ پیشران جهش تولید و تاب‌آوری باغات همدان

بهروز فروزانفر، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، از توسعه باغ مادری گردو در مقیاس تجاری خبر داد. این مجموعه با ظرفیت تولید سالانه یک میلیون پیوندک، نقش محوری در تأمین نهال‌های اصلاح‌شده، توسعه ارقام دیرگل و ارتقای کیفیت و یکدستی تولید گردو در استان و کشور دارد.

باغ مادری گردو از سال ۱۳۹۷ در سطحی معادل پنج هکتار احداث شد و امروز به یکی از حلقه‌های اصلی زنجیره تولید نهال پیوندی گردو در کشور تبدیل شده است. این مجموعه، علاوه بر تامین نیاز استان همدان، نیاز استان‌های همجوار را نیز پوشش می‌دهد.

فروزانفر با اشاره به خسارت‌های مکرر سرمای بهاره در همدان، افزود: «در این باغ، ارقام دیرگل و مقاوم به سرما تولید و تکثیر می‌شود تا از نابودی محصول جلوگیری شود و این اقدام به‌طور مستقیم موجب افزایش تاب‌آوری اقتصادی باغداران خواهد شد.» مطالعات تخصصی لازم انجام شده و توسعه ارقام دیرگل از اولویت‌های اصلی استان است.

از سال ۱۳۹۹ تاکنون ۷۶۴ هزار پیوندک در باغات استان اجرا شده و عملیات جدید نیز آغاز شده است که پیش‌بینی می‌شود در این مرحله ۷۵ هزار پیوندک دیگر نیز پیوند بخورد.

جوان‌سازی باغات گردو با سرشاخه کاری

با احداث باغ‌های پیوندی، گردوها یکدست و هم‌اندازه تولید می‌شوند. همچنین در باغات قدیمی نیز اجرای سرشاخه‌کاری به جوان‌سازی و افزایش چشمگیر کیفیت محصول کمک می‌کند. این عملیات تا خردادماه ادامه دارد.

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی همدان تاکید کرد: «اقلیم کوهپایه‌ای و اختلاف دمای شب و روز در همدان موجب افزایش چربی، عطر و طعم گردو می‌شود؛ ویژگی‌ای که کیفیت محصول استان را از بسیاری از ارقام وارداتی متمایز می‌کند.»

فروزانفر خاطرنشان کرد که در استان همدان ۱۰۰ پیوندزن ماهر آموزش دیده‌اند و دوره‌های آموزشی همچنان ادامه دارد. اکنون ۱۰۰ اکیپ پیوندزن در استان فعال هستند و علاوه بر همدان، در سایر استان‌ها نیز عملیات پیوند را اجرا می‌کنند.