خبر کامل
بازار کار ایران: مکث طولانی پس از آتش‌بس و تعلیق عمیق در استخدام
با گذشت ۱۰ روز از آتش‌بس، بازار کار ایران نه تنها به وضعیت عادی بازنگشته، بلکه درگیر یک «مکث طولانی» است که از ماه‌ها پیش آغاز شده و اکنون ابعاد آن آشکارتر از همیشه نمایان است. در حالی که زندگی شهری به ظاهر جریان دارد، در لایه‌های زیرین اقتصاد، احتیاطی فراگیر حاکم شده که منجر به تعویق، کاهش و حتی حذف فرصت‌های شغلی شده است.
تعلیق پیش از جنگ: ریشه‌های بحران
بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که بازار کار پیش از آغاز جنگ نیز در وضعیتی شکننده قرار داشت. محدودیت‌های اینترنت، نااطمینانی‌های اقتصادی و کاهش تدریجی فعالیت کسب‌وکارها، روند استخدام را از ماه‌ها قبل کند کرده بود. در چنین بستری، جنگ نه آغازگر بحران، بلکه تشدیدکننده آن بود و وضعیت نیمه‌متوقف را به یک ایست عمیق‌تر تبدیل کرد.
این روند، به‌ویژه در مشاغلی که وابستگی مستقیم به اینترنت دارند، با وضوح بیشتری قابل مشاهده است. حوزه‌هایی مانند سئو (بهینه‌سازی موتور جست‌وجو)، مدیریت وب‌سایت و زیرساخت‌های فناوری اطلاعات (IT)، بیشترین کاهش تقاضا را تجربه کرده‌اند. در برخی پلتفرم‌های کاریابی، بیش از ۵۰ روز است که آگهی معناداری در این حوزه‌ها منتشر نشده، که نشان از توقف پروژه‌ها یا تعلیق فعالیت بسیاری از کسب‌وکارها دارد.
ابهام در استخدام و تصمیم‌گیری‌های اقتصادی
فضای کلی استخدام اکنون در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است. شرکت‌های بزرگ و برندهای شناخته‌شده که پیش‌تر حضوری ثابت در صدر آگهی‌های استخدام داشتند، یا بیش از ۴۰ روز است که هیچ موقعیت شغلی جدیدی اعلام نکرده‌اند، یا به‌تازگی و با احتیاط، اقدام به جذب نیرو در مقیاس محدود کرده‌اند. این رفتار، بازتاب‌دهنده تردید در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی است که نه‌تنها بر استخدام، بلکه بر برنامه‌های توسعه‌ای و سرمایه‌گذاری نیز سایه افکنده است.
با این حال، در میان این سکون، حوزه دیجیتال مارکتینگ به‌عنوان یک استثنا قابل توجه است. برخلاف سایر مشاغل وابسته به اینترنت، در این حوزه همچنان آگهی‌های استخدام، هرچند محدود، به چشم می‌خورد. به نظر می‌رسد کسب‌وکارها، با وجود محدودیت‌ها و هزینه‌های بالای دسترسی، تلاش می‌کنند حضور خود را در فضای آنلاین حفظ کنند. استفاده از ابزارهای دور زدن محدودیت‌ها، به بخشی از هزینه‌های عملیاتی تبدیل شده و همین موضوع، نشان می‌دهد که بقا در این فضا، به هر شکل ممکن در دستور کار قرار دارد.
بازاری فرسوده با دستمزدهایی عقب‌مانده
اگرچه روند استخدام در برخی حوزه‌ها کاملاً متوقف نشده، اما کاهش محسوس آن نسبت به دوره‌های پیشین، قابل انکار نیست. نکته قابل توجه این است که همین گروه‌های شغلی، پیش از این نیز در وضعیت مطلوبی قرار نداشتند. بر اساس داده‌های «گزارش حقوق و دستمزد ۱۴۰۵ جاب‌ویژن»، گروه‌های شغلی مرتبط با دیجیتال مارکتینگ از جمله مشاغلی بوده‌اند که با کمترین میانه حقوق و کمترین نرخ افزایش دستمزد مواجه بوده‌اند؛ به بیان دیگر، بخشی از بازار کار که امروز درگیر بقاست، پیش‌تر نیز در حاشیه درآمدی قرار داشت.
شکاف دستمزد تهران و سایر شهرها
بر اساس همین گزارش، میانه حقوق کارکنان بخش خصوصی در تهران تنها ۲۰ درصد بیشتر از سایر شهرهاست، در حالی که هزینه‌های زندگی در تهران حدود ۴۷ درصد بالاتر برآورد می‌شود. این شکاف نشان می‌دهد که حتی مزیت نسبی دستمزد در پایتخت نیز قادر به جبران فشار هزینه‌ها نیست. در چنین شرایطی، تمرکز نیروی کار در تهران، بیش از آنکه ناشی از جذابیت اقتصادی باشد، نتیجه نبود فرصت‌های شغلی کافی در سایر شهرهاست.
بی‌اثر شدن تمایزات آموزشی
این روند، در سایر شاخص‌ها نیز قابل مشاهده است. بر اساس دیتای گزارش جاب‌ویژن، تفاوت حقوق میان فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های دولتی و سایر دانشگاه‌ها کمتر از ۱۰ درصد و در برخی موارد کمتر از ۶ درصد است؛ موضوعی که نشان می‌دهد نوع دانشگاه، تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر سطح درآمد ندارد و بازار کار بیش از پیش به سمت بی‌اثر شدن تمایزات آموزشی حرکت کرده است.
در کنار این داده‌ها، گزارش‌های رسمی مرکز آمار ایران نیز تصویری همسو ارائه می‌دهند و نشان می‌دهند نرخ مشارکت اقتصادی در سال‌های اخیر با نوساناتی همراه بوده و سهم قابل‌توجهی از جمعیت در سن کار، عملاً خارج از بازار کار قرار گرفته‌اند؛ وضعیتی که می‌تواند به تعمیق رکود در بازار اشتغال منجر شود.
شکاف جنسیتی؛ نابرابری در لایه‌های پنهان
یکی دیگر از ابعاد مهم بازار کار، شکاف جنسیتی در دستمزدهاست. بر اساس گزارش جاب‌ویژن، میانگین حقوق زنان در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۵.۸ میلیون تومان و برای مردان ۳۶.۸ میلیون تومان بوده است. از این اختلاف ۱۱ میلیون تومانی، بخشی به تفاوت در سابقه کاری، حضور کمتر زنان در سطوح مدیریتی و انتخاب گروه‌های شغلی متفاوت مربوط می‌شود، اما حدود ۴.۷ میلیون تومان از این فاصله، به عواملی مانند تفاوت در ساعات کاری، قدرت چانه‌زنی یا سوگیری‌های جنسیتی نسبت داده شده است.
این در حالی است که بر اساس برخی تحلیل‌های سازمان بین‌المللی کار، شکاف جنسیتی در بازار کار، نه‌تنها یک مسئله اجتماعی، بلکه عاملی بازدارنده در رشد اقتصادی نیز محسوب می‌شود و می‌تواند به کاهش بهره‌وری کلی اقتصاد منجر شود.
برندگان و بازندگان؛ فناوری همچنان پیشتاز
در میان گروه‌های شغلی، داده‌های جاب‌ویژن نشان می‌دهد که مدیر محصول و برنامه‌نویسی بیشترین میزان حقوق و افزایش دستمزد را تجربه کرده‌اند. این در حالی است که گروه‌هایی مانند آموزش و تدریس و مدیریت فروشگاه و رستوران در پایین‌ترین سطوح درآمدی قرار دارند. رشد صنعت فناوری اطلاعات باعث شده موقعیت‌های شغلی مرتبط با این حوزه، همچنان در جایگاه بالاتری از نظر سطح حقوق باقی بمانند، اما هنوز وضعیت آن‌ها در شرایط بحرانی اخیر مشخص نیست.
این روند، با یافته‌های گزارش‌های بین‌المللی نیز همخوانی دارد. بر اساس گزارش‌های مجمع جهانی اقتصاد، مشاغل مرتبط با فناوری، داده و هوش مصنوعی، از جمله حوزه‌هایی هستند که در سال‌های آینده نیز بیشترین تقاضا و رشد دستمزد را تجربه خواهند کرد.
بازاری در انتظار تصمیم
آنچه از مجموع این داده‌ها و مشاهدات برمی‌آید، تصویری از بازاری است که هنوز در وضعیت تصمیم‌گیری قرار نگرفته است؛ بازاری که نه به‌طور کامل به گذشته بازگشته و نه مسیر جدیدی را آغاز کرده است. جنگ، تنها این بلاتکلیفی را آشکارتر کرده و لایه‌های پنهان آن را به سطح آورده است.
اکنون، بسیاری از کسب‌وکارها در وضعیت انتظار قرار دارند؛ انتظاری برای ثبات، برای دسترسی پایدار، برای چشم‌اندازی که بتوان بر اساس آن برنامه‌ریزی کرد. در این میان، نیروی کار نیز در وضعیتی مشابه قرار گرفته است؛ میان ماندن و رفتن، میان پذیرش شرایط و جست‌وجوی فرصت‌های جدید.
بازار کار، در چهل‌ونهمین روز پس از جنگ، بیش از هر زمان دیگری در وضعیت تعلیق است؛ تعلیقی که در آگهی‌های حذف‌شده، در استخدام‌های محدود و در تصمیم‌هایی که گرفته نمی‌شوند، قابل مشاهده است. شاید جنگ به طور موقت پایان یافته باشد، اما برای بازار کار، زمان هنوز به جریان نیفتاده است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
