چالش خودکفایی روغن در ایران؛ برنامه هفتم و جهش از ۱۰ به ۴۰ درصد

وضعیت فعلی تولید و مصرف روغن در کشور

سعدالله منصوری، کارشناس حوزه دانه‌های روغنی، وضعیت تولید داخلی را نگران‌کننده توصیف می‌کند. او با اشاره به اینکه تنها بخش کوچکی از روغن مورد نیاز از کشت گیاهان روغنی در داخل کشور تأمین می‌شود، بر لزوم افزایش خودکفایی تأکید دارد.

تحریف آماری در مصرف سرانه

منصوری همچنین به یک «تحریف آماری» مهم در حوزه روغن خوراکی اشاره کرد. اگر مصرف سرانه بر اساس میزان واردات محاسبه شود، رقمی حدود ۱۹ تا ۲۰ کیلوگرم به ازای هر ایرانی به دست می‌آید. اما محاسبات دقیق‌تر مرکز آمار و تغذیه نشان می‌دهد که مصرف واقعی خانوارها حدود ۱۲ کیلوگرم و حتی کمتر است. این تفاوت معنادار، بر اهمیت تکیه بر آمار واقعی برای برنامه‌ریزی‌های اقتصادی تأکید دارد.

بر اساس این آمار واقعی، میزان خودکفایی کشور می‌تواند بسیار بیشتر از ۱۰ درصد فعلی باشد و مقاومت اقتصادی بیشتری را به همراه آورد.

کاهش تاریخی کشت دانه‌های روغنی

رقابت اقتصادی کشت برنج در شمال کشور، یکی از عوامل اصلی محدود شدن کشت سویا محسوب می‌شود. این در حالی است که کشت سویا در ایران سابقه طولانی دارد. سطح زیر کشت کلزا و سویا در حال حاضر به مراتب پایین‌تر از دهه گذشته است و کشت آفتابگردان نیز به رقمی کمتر از پتانسیل موجود کشور رسیده است.

• محدودیت منابع آبی: کمبود آب و تهدیدات اکولوژیک از دیگر دلایل کاهش کشت دانه‌های روغنی به شمار می‌روند.
• فراز و فرود در برنامه‌ها: برنامه‌های توسعه کشت گیاهان روغنی در گذشته با چالش‌هایی روبرو بوده است.

امید می‌رود با ابداع روش‌های نوین و بهره‌گیری از نظرات متخصصان و محققان، این موانع برطرف شوند.

برنامه هفتم توسعه: جهش به ۴۰ درصد خودکفایی

برنامه هفتم توسعه، یک تکلیف قانونی مهم را برای بخش کشاورزی تعیین کرده است: افزایش خودکفایی در تولید روغن خوراکی از ۱۰ درصد فعلی به ۴۰ درصد طی پنج سال آینده. این هدف بلندپروازانه نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و اجرای مؤثر است.

چالش‌های اقلیمی و رقابتی

در دو سال اخیر، ناملایمات اقلیمی، به ویژه تأخیر در آغاز بارندگی‌های پاییزه، تأثیر قابل توجهی بر کشت کلزا گذاشته است. علاوه بر این، رقابت با کشت برنج و سویا همچنان به عنوان یک عامل مؤثر در محدودیت تولید دانه‌های روغنی باقی مانده است.

راهکارهای پیشنهادی برای افزایش تولید

برای دستیابی به اهداف برنامه هفتم، راهکارهای متعددی مطرح شده است:

• تناوب کشت کلزا و گندم: این یک نظریه علمی پذیرفته شده است که می‌تواند با توجه به سطح وسیع کشت گندم در کشور، سطوح کشت کلزا را بدون ایجاد خلل در تولید گندم، به طور چشمگیری افزایش دهد. این روش همچنین منجر به افزایش عملکرد و بهره‌وری می‌شود.
• تنوع بخشی به گیاهان روغنی مقاوم: استفاده از گیاهانی مانند کاملینا و گلرنگ در عرصه دیم می‌تواند به پایداری تولید کمک کند.
• بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های موجود: استفاده از تمام پتانسیل‌های موجود در کشور برای افزایش تولید.
• تکنیک‌های افزایش عملکرد: به کارگیری روش‌هایی که بدون افزایش سطح زیر کشت، بازدهی را بالا ببرند.

چشم‌انداز آینده

منصوری در پایان ابراز امیدواری کرد که با ابداع روش‌های نوین، استفاده از دانش محققان و یاری خداوند، بتوان گام‌های مؤثری در جهت رسیدن به خودکفایی ۴۰ درصدی در افق برنامه هفتم توسعه برداشت. این هدف نه تنها به امنیت غذایی کشور کمک می‌کند، بلکه مقاومت اقتصادی را نیز تقویت خواهد کرد.