ترومای جمعی در شرایط جنگی؛ چگونه سلامت روان جامعه را حفظ کنیم؟

در شرایط بحرانی و جنگی، سلامت روان جامعه با چالش‌های عمیقی روبرو می‌شود که فراتر از تجربیات فردی است. دکتر علی ثاقبی، متخصص روان‌پزشکی، با تبیین مفهوم ترومای جمعی تأکید می‌کند که این پدیده تنها مجموعه‌ای از آسیب‌های فردی نیست، بلکه زخمی است که بر حافظه و فضای روانی مشترک یک ملت باقی می‌ماند.

تفاوت ترومای فردی و جمعی

در حالی که ترومای فردی بر روان و بدن یک نفر متمرکز است، ترومای جمعی بافت اجتماعی را هدف قرار می‌دهد. این آسیب شامل تخریب اعتماد عمومی، حس امنیت و شبکه‌های حمایتی است که نگاه جامعه به آینده را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

واکنش‌های روانی در شرایط جنگی

تجربه تهدیدهای ممتد، مغز را در حالت آماده‌باش قرار می‌دهد. این وضعیت منجر به واکنش‌های شایعی می‌شود که نباید لزوماً به عنوان بیماری روانی تلقی شوند:

• اختلالات خواب و کابوس‌های شبانه
• گوش‌به‌زنگی و اضطراب مزمن
• خستگی روانی و کاهش تمرکز
• احساس ناامنی و ناامیدی

ترومای جمعی تنها محصول یک حادثه نیست، بلکه به نحوه پاسخ نهادها، رسانه‌ها و کیفیت اطلاع‌رسانی نیز بستگی دارد.

راهکارهای مقابله و ترمیم

برای جلوگیری از مزمن شدن این رنج، رویکردی چندلایه در سطوح فردی، خانوادگی و اجتماعی ضروری است:

• مدیریت مصرف اخبار: محدود کردن زمان و منابع خبری برای کاهش اضطراب.
• حفظ روتین‌ها: پایبندی به برنامه‌های منظم خواب و بیداری برای کاهش فشار ذهنی.
• حمایت اجتماعی: تقویت پیوندهای انسانی و انجام فعالیت‌های جمعی برای کاهش احساس انزوا.
• مداخلات تخصصی: مراجعه به متخصصان در صورت تداوم علائم ناتوان‌کننده بیش از چند هفته.

دکتر ثاقبی در نهایت خاطرنشان می‌کند که در کنار رنج، جامعه ظرفیت‌های بالایی برای ترمیم دارد. اگر پاسخ نهادهای مسئول تروماآگاه و مبتنی بر اطلاع‌رسانی سالم باشد، می‌توان از تبدیل شدن این واکنش‌های طبیعی به آسیب‌های ماندگار جلوگیری کرد.