امین شهیدی: توان علمی نفت و گاز ایران بالاست، اما تحریم‌ها مانع رشد فرامرزی است

پارک فناوری گوگرد: قطبی نوظهور در مشهد

امین شهیدی از وجود پارک فناوری گوگرد در پژوهشکده نفت و گاز دانشگاه فردوسی مشهد خبر داد. این پارک قرار است به عنوان یک قطب مهم در دانشگاه فردوسی مشهد شکل بگیرد تا فرآیندهای لازم برای مصرف و بهره‌برداری از گوگرد تولیدی از مخازن را توسعه دهد. وی همچنین به پروژه‌های متعدد دیگری که در دست اجرا هستند، اشاره کرد.

ضرورت تعاملات بین‌المللی و انتقال فناوری

رئیس پژوهشکده نفت و گاز دانشگاه فردوسی مشهد به اهمیت تعاملات بین‌المللی اشاره کرد و گفت: «در پروژه بهبود تصویرسازی زیرزمینی، بخش قابل توجهی از کار توسط یک شرکت خارجی انجام شد و همکاری مشترک در آن شکل گرفت.» او تاکید کرد که برای میدان بینک نیز قطعاً به همکاری خارجی نیاز خواهد بود. این مشارکت‌ها علاوه بر اجرای پروژه‌ها، امکان انتقال فناوری و دسترسی به تکنولوژی‌های پیشرفته را فراهم می‌کند.

امین شهیدی خاطرنشان کرد که انتقال فناوری کار ساده‌ای نیست و شرکت‌های خارجی به راحتی دانش خود را منتقل نمی‌کنند. او افزود: «باید توان جذب و گیرندگی ما قوی باشد تا بتوانیم این فناوری را کسب کنیم. دانشمندان ما باید بتوانند از طریق انتقال فناوری، از مسیر مهندسی معکوس و سایر روش‌ها، به توسعه دانش بپردازند.» وی با اشاره به نمونه‌های موفق جهانی مانند چین در حوزه انتقال فناوری، بر لزوم اراده و توان داخلی برای یادگیری و بومی‌سازی فناوری تاکید کرد.

توان علمی بالا در حوزه نفت و گاز

امین شهیدی با قاطعیت اعلام کرد که ایران از نظر دانش در حوزه انرژی با کمبودی مواجه نیست. او تصریح کرد: «فارغ‌التحصیلان ما، زمانی که وارد شرکت‌های معتبر خارجی می‌شوند، جزو بهترین مهندسان آن مجموعه‌ها قرار می‌گیرند.» وی به حضور متعدد ایرانیان از دانشگاه‌های صنعتی شریف، تهران، امیرکبیر، صنعت نفت و دیگر دانشگاه‌های معتبر کشور در شرکت‌های بزرگ بین‌المللی اشاره کرد و این موضوع را گواه بر توانمندی علمی کشور دانست.

وی همچنین به وفور منابع نفت و گاز در ایران اشاره کرد و گفت که شاید این وفور تا حدی باعث کاهش مهارت عملی در استخراج نفت با فناوری‌های پیچیده شده باشد. با این حال، از نظر اقتصادی، وقتی تولید طبیعی امکان‌پذیر است، اجرای فرآیندهای پرهزینه و ازدیاد برداشت توجیه ندارد.

سیاست منسجم برای میادین مشترک انرژی

رئیس پژوهشکده نفت و گاز دانشگاه فردوسی مشهد درباره میادین مشترک نفت و گاز توضیح داد که برداشت از این میادین، فارغ از اینکه کدام طرف برداشت کند، باعث کاهش هیدروکربن درون مخزن و تغییراتی در آن می‌شود که در نتیجه از مقدار نفت قابل استخراج می‌کاهد.

او نسبت به اتهامات بی‌وقفه به شرکت نفت در مورد کم‌کاری در میادین مشترک انتقاد کرد و گفت: «جای تعجب دارد که چرا توضیح منطقی و فنی درباره عملکرد مخزن ارائه نمی‌شود تا هر کسی که از راه می‌رسد، بر اساس برداشت شخصی خود قضاوت نکند.»

امین شهیدی به میادین مشترک متعدد ایران با کشورهای همسایه اشاره کرد که شامل:

• میدان‌های مشترک با عراق در غرب ایران (مانند مجنون)
• میدان‌های مشترک با عربستان در خلیج فارس (مانند لولو و مرجان)
• پارس جنوبی
• مخزن گنبدی گازی مشترک با ترکمنستان در خراسان
• مخازن مشترک متعدد در دریای خزر

وی تاکید کرد که مدیریت این میادین نیازمند یک سیاست منسجم‌تر و پشتیبانی سیاسی قوی است تا ایران بتواند حق خود را به طور کامل دریافت کند.

نقش فناوری و چالش تحریم‌ها

امین شهیدی بر اهمیت فناوری و ابزار در مهندسی نفت تاکید کرد و گفت که شرکت‌های بین‌المللی متعددی وجود دارند که هر کدام در حوزه‌های خاصی مانند تکمیل چاه، اسیدکاری یا مشبک‌کاری تخصص دارند. همکاری بین‌المللی می‌تواند به ایجاد چاه‌های مدرن و کارا منجر شود.

متاسفانه تحریم‌ها باعث شده که نتوانیم از خدمات همکاری بین‌المللی استفاده کنیم و در بسیاری از مواقع مجبور می‌شویم یک ابزار را چند بار استفاده کنیم که این موضوع کیفیت کار را پایین می‌آورد.

محدودیت رشد صنعت داخلی و لزوم نگاه فرامرزی

وی اذعان داشت که تحریم‌ها باعث فعال شدن بخش خصوصی در زمینه‌هایی مانند تکمیل چاه‌ها، آماده‌سازی، زمین‌شناسی اکتشاف و تامین قطعات شده است. با این حال، فعالیت یک صنعت داخلی وقتی محدود به داخل کشور باشد، رشد آن نیز محدود می‌شود. امین شهیدی افزود: «شرکت‌های موفق دنیا، نگاه فرامرزی دارند. شرکت‌های ما هم باید بتوانند خارج از ایران فعالیت کنند تا رشد واقعی اتفاق بیفتد.»

او به فعالیت شرکت‌های ایرانی در بازارهایی مانند عمان اشاره کرد، اما تاکید کرد که این بازارها محدود هستند، در حالی که بازارهای بسیار بزرگی در جنوب خلیج فارس، غرب و شمال کشور وجود دارد. یکی از دلایل تشکیل پژوهشکده نفت و گاز در مشهد، ایجاد یک مرکز پژوهشی و آموزشی قوی در شمال شرق ایران برای ارائه خدمات به خارج از کشور بوده که هنوز محقق نشده است.

چالش‌های پژوهشکده نفت و گاز دانشگاه فردوسی

رئیس پژوهشکده نفت و گاز دانشگاه فردوسی مشهد به مشکلات اساسی این پژوهشکده اشاره کرد:

• دسترسی سخت به میدان‌های نفتی: عمده میدان‌ها در جنوب کشور قرار دارند و شرکت نفت و دفاتر آن عمدتاً در تهران مستقرند که دسترسی و تعاملات بیشتری با دانشگاه‌های تهران دارند.
• چالش تقاضامحوری: به دلیل دسترسی محدود به میدان‌های نفتی و شرکت‌ها، جا افتادن تقاضامحوری دشوار بوده است.
• مسائل مالی: پژوهشکده با مضیقه مالی روبرو است.

وی افزود که برای رفع این مشکلات، دفتر همکاری‌ها در مشهد راه‌اندازی شده تا با شرکت بهره‌برداری نفت و گاز شرق و شرکت گاز خراسان رضوی تعامل و همکاری داشته باشد.