افزایش بار جهانی کم‌شنوایی: از کودکان تا سالمندان و راهکارهای پیشگیری

اهمیت غربالگری و تشخیص زودهنگام

رئیس اداره سلامت گوش و شنوایی وزارت بهداشت تأکید کرده است که غربالگری اطفال باید پیش از یک ماهگی انجام شده و کم‌شنوایی تا پیش از سه ماهگی تشخیص داده شود تا مداخلات لازم قبل از شش ماهگی صورت گیرد. در بسیاری از موارد، سمعک به عنوان مداخله اصلی مطرح است و دسترسی به موقع و مناسب به این وسیله کمک‌شنوایی بسیار حائز اهمیت است.

افزایش بار جهانی کم‌شنوایی

دکتر سعید محمودیان، رئیس اداره سلامت گوش و شنوایی وزارت بهداشت، عنوان کرد که بار بیماری کم‌شنوایی در سطح جهان رو به افزایش است و هم‌اکنون جایگاه سوم ایجاد معلولیت و ناتوانی را به خود اختصاص داده است، به ویژه در دوران کودکی و سالمندی.

عوارض کم‌شنوایی در کودکان و سالمندان

• در کودکان: کم‌شنوایی منجر به اختلالات زبانی، شناختی و مشکلات در فرایندهای گفتار و زبان می‌شود. همچنین ارتباط برقرار کردن، تحصیلات آکادمیک و موقعیت‌های شغلی آن‌ها تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
• در سالمندان: بررسی‌ها نشان می‌دهد که شیب کم‌شنوایی در سالمندان نیز افزایش یافته است.

روز جهانی شنوایی و اهداف آن

سازمان جهانی بهداشت حدود ۱۰ سال پیش، سوم مارس (۱۲ اسفند) را به عنوان «روز جهانی شنوایی» نامگذاری کرد. هدف از این اقدام، ارتقاء سطح سواد سلامت مردم و مراقبت‌های مرتبط با کم‌شنوایی و همچنین کاهش بار این بیماری است. شعار سال جاری میلادی سازمان جهانی بهداشت «از بطن جامعه تا کلاس‌های درس؛ مراقبت شنوایی برای همه کودکان» است که بر آگاهی‌بخشی جامعه و مدارس نسبت به سلامت گوش کودکان تمرکز دارد.

آمار و ارقام کم‌شنوایی در کشور

بر اساس برآوردها، ۳.۹ نوزاد در هر هزار تولد با کم‌شنوایی شدید و عمیق به دنیا می‌آیند. این آمار در سنین مدرسه به ۳ تا ۵ درصد و تا ۱۸ سالگی به ۱۵ درصد می‌رسد. در بخش مراقبت‌های ویژه کودکان، کم‌شنوایی در نوزادان حدود ۱۰ برابر افزایش یافته و ۲ تا ۱۴ درصد نوزادان را درگیر می‌کند.

عوامل خطر و پیشگیری

نقش هندزفری‌های غیراستاندارد

عفونت‌ها و بیماری‌های مزمن گوش، تجمع جرم گوش و استفاده از وسایل صوتی ناایمن مانند هندزفری‌های غیراستاندارد از علل اصلی ابتلا به کم‌شنوایی، به ویژه در کودکان هستند. استفاده بی‌رویه از این تجهیزات با صدای بلند، به خصوص در دوران آموزش مجازی، کودکان را در معرض خطر جبران‌ناپذیر کم‌شنوایی قرار می‌دهد.

قابلیت پیشگیری از ۶۰ درصد کم‌شنوایی‌ها

دکتر محمودیان تأکید کرد که ۶۰ درصد کم‌شنوایی‌ها قابل پیشگیری هستند. ارتقاء سواد سلامت و ارائه اطلاعات کافی به کودکان و بزرگسالان درباره بهداشت گوش و الگوهای پیشگیری، می‌تواند از بروز کم‌شنوایی جلوگیری کند. گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۱ نشان می‌دهد که حدود ۹۰ میلیون کودک ۵ تا ۱۹ ساله تحت تأثیر کم‌شنوایی قرار دارند.

تهدید جهانی کم‌شنوایی در آینده

بر اساس گزارش مجله «لنست»، پیش‌بینی می‌شود که حدود ۲ میلیارد نفر تا سال ۲۰۵۰ به کم‌شنوایی مبتلا شوند. در حال حاضر، سالانه حدود ۳۰ میلیون نفر به مبتلایان کم‌شنوایی اضافه می‌شود و بیش از ۱.۵ میلیارد نفر در جهان با این مشکل دست و پنجه نرم می‌کنند که به معنای ابتلای یک نفر از هر ۳ تا ۵ نفر است.

نقش اصوات و «سکته گوش»

اصوات نقش پررنگ‌تری در ابتلا به کم‌شنوایی دارند، اگرچه داروها، بیماری‌ها و اضطراب نیز مؤثر هستند. پدیده‌ای به نام «سکته گوش» یا کم‌شنوایی ناگهانی نیز مشاهده شده که علت افزایش آن نیاز به بررسی دارد.

سواد سلامت و غربالگری مستمر

محمودیان بر نقش غیرقابل انکار سواد سلامت در پیشگیری از کم‌شنوایی تأکید کرد. تمامی گروه‌های سنی باید نسبت به سلامت گوش و راه‌های صیانت از آن آگاه باشند و بدانند در صورت بروز مشکل به چه متخصصانی مراجعه کنند. غربالگری‌های شنوایی باید از بدو تولد (پیش از یک ماهگی) آغاز شده و در سنین ۳ تا ۴ سالگی، ۶ تا ۷ سالگی، ۱۰ سالگی، ۱۳ سالگی، ۱۶ سالگی (سنین مدرسه) و همچنین در میان‌سالی و سالمندی ادامه یابد. این غربالگری‌ها به ویژه برای جوانان شاغل در مراکز صنعتی که در معرض تهدید شنوایی هستند، اهمیت مضاعف دارد. ارتقاء سواد سلامت می‌تواند در پیشگیری از مشکلاتی مانند وزوز گوش، سرگیجه و کم‌شنوایی مؤثر باشد.

بار اقتصادی کم‌شنوایی

سازمان جهانی بهداشت گزارش داده است که بار سالانه ناشی از کم‌شنوایی بر نظام سلامت کشورها بیش از یک تریلیون دلار است که نشان‌دهنده ابعاد وسیع و چندگانه این مشکل بهداشتی مهم در سطح جهان است.