پیامدهای اقتصادی جنگ: مقایسه خسارات و درس‌هایی از بازسازی جهانی

مقایسه خسارات جنگ ۴۰روزه با جنگ ۸ساله ایران

در جنگ ۴۰روزه، طبق گفته سخنگوی دولت، ۲۷۰ میلیارد دلار خسارت مستقیم و غیرمستقیم وارد شده است. با این حال، با توجه به شدت آسیب‌ها و بررسی‌های غیررسمی، این رقم احتمالاً تنها خسارت مستقیم را شامل می‌شود. در این صورت، خسارت غیرمستقیم می‌تواند تقریباً سه برابر این مبلغ، یعنی معادل ۸۰۰ میلیارد دلار باشد. این رقم شامل از دست رفتن رشد اقتصادی، تخریب زیرساخت‌ها، نابودی سرمایه‌ها و هزینه‌های بازسازی است.

در مقایسه، جنگ ۸ساله ایران ۱۰۰ میلیارد دلار خسارت مستقیم (معادل ۲۴۰ میلیارد دلار با دلار فعلی) و ۱۰۰۰ میلیارد دلار خسارت غیرمستقیم به بار آورد که جبران آن حدود ۱۰ سال به طول انجامید. افزایش زمان جنگ، به طور مستقیم به افزایش چشمگیر خسارات غیرمستقیم منجر می‌شود.

تجربیات بازسازی کشورهای جنگ‌زده پس از جنگ جهانی دوم

برای درک بهتر فرآیند بازسازی، تجربیات چهار کشور آلمان، ژاپن، بریتانیا و فرانسه با مبنای ارزش دلار در سال ۱۹۹۰ بررسی شده است:

• آلمان: با خسارت اقتصادی ۱.۸ تا ۲.۵ تریلیون دلاری و نابودی ۲۰ تا ۳۰ درصد سرمایه مسکن، تنها ۵ تا ۶ سال طول کشید تا به رونق بازگردد.
• ژاپن: حدود ۱.۵ تا ۲ تریلیون دلار خسارت دید که شامل بمباران گسترده و نابودی ۴۰ درصد شهرها و صنعت بود. بازسازی و بازگشت به رونق ۱۰ سال زمان برد.
• بریتانیا: خسارت ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد دلاری عمدتاً به زیرساخت‌ها و بدهی‌های دولتی ناشی از جنگ بود. این کشور در ۵ تا ۶ سال به وضعیت قبل از جنگ بازگشت.
• فرانسه: با خسارت ۶۰۰ تا ۹۰۰ میلیارد دلاری شامل نابودی حمل‌ونقل و تخریب صنعتی، بین ۳ تا ۵ سال برای بازسازی زمان نیاز داشت.

یکی از عوامل کلیدی در بازسازی این کشورها، کمک‌های اقتصادی خارجی، به‌ویژه طرح مارشال آمریکا بود. علاوه بر این، حفظ ساختار نهادها و اراده مشترک دولت و مردم برای احیای کشور نقش حیاتی ایفا کرد.

جنگ نه تنها جان مردم و اقتصاد را نابود می‌کند، بلکه با از بین بردن فرصت‌های اقتصادی، آینده یک کشور را نیز می‌تواند تباه سازد.

پیامدهای جهانی جنگ و پیش‌بینی‌های اقتصادی

صندوق بین‌المللی پول در گزارش اخیر خود، جنگ ۴۰روزه را دستمایه قرار داده و اثرات کلان آن را بر اقتصاد جهانی در دورنمای ۲۰۲۶ برشمرده است. بر اساس این گزارش:

• رشد اقتصادی جهان در سال ۲۰۲۶ به ۳.۱ درصد می‌رسد که نسبت به ۲۰۲۵ حدود ۰.۳ درصد کاهش دارد.
• افزایش نرخ تورم در جهان، کشورهای اروپایی و ایران از دیگر پیامدهای این جنگ خواهد بود.

گزارش آنکتاد نیز بر هزینه‌های جهانی این جنگ و تداوم بسته بودن تنگه هرمز تأکید دارد. این وضعیت نه تنها قیمت انرژی، بلکه قیمت محصولات کلیدی مانند کود اوره را نیز افزایش می‌دهد. بر اساس گزارش تریدینگ اکونومیکس، قیمت کود اوره با افزایش ۸۰ درصدی از ۴۲۰ دلار به بیش از ۷۰۰ دلار در هر تن می‌رسد. این افزایش قیمت، طبق گزارش فائو، به تشدید گرسنگی در جهان، به‌ویژه در کشورهای فقیر و آسیب‌پذیر، منجر خواهد شد.

تجربه بازسازی کشورهای جنگی نشان می‌دهد که جذب سرمایه‌گذاری خارجی و استفاده از ابزارهای مالی و پولی، از مهم‌ترین عوامل احیا و رونق اقتصادی پس از جنگ بوده‌اند و هیچ‌کدام از این کشورها بدون کمک‌های بین‌المللی قادر به احیای کامل نبوده‌اند.