درخواست یک کودک ۱۰ ساله از ناسا: پلوتو را دوباره سیاره کنید!

درخواست کودکانه با استدلال‌های علمی

کایلا پولکینگهورن، دختربچه‌ی ۱۰ ساله‌ای که شیفته دنیای بی‌کران ستارگان است، نامه‌ی خود را با درخواستی ساده اما عمیق آغاز کرد: «لطفاً پلوتو را دوباره به یک سیاره تبدیل کنید. من واقعاً دلم می‌خواهد پلوتو دوباره سیاره باشد.» این پیام کوتاه و صادقانه، واکنش جرد آیزاکمن را برانگیخت و بحث‌های قدیمی درباره‌ی جایگاه این جرم دورافتاده در منظومه شمسی را به صدر اخبار بازگرداند.

نامه‌ی کایلای کوچک، با وجود کوتاهی، حاوی استدلال‌های جالبی است. کایلا در نامه‌ی خود سه دلیل اصلی را برای بازگشت پلوتو مطرح کرده است:

• سابقه سیاره بودن: پلوتو بخشی از منظومه‌ی شمسی ماست و سابقه‌ی سیاره بودن دارد.
• شایستگی به عنوان سیاره کوتوله: به عنوان سیاره‌ای کوتوله، لیاقت تبدیل شدن به یک سیاره‌ی واقعی را دارد.
• شادی عمومی: چنین اقدامی می‌تواند موجی از شادی را در میان مردم ایجاد کند.

دانش علمی این کودک ۱۰ ساله در لایه‌های بعدی نامه به‌خوبی نمایان می‌شود. کایلا با ردیف‌کردن مجموعه‌ای از حقایق علمی، ثابت کرده که بر ویژگی‌های پلوتو اشراف دارد و به‌درستی محل استقرار آن را در کمربند کویپر شناسایی کرده است. بخش پایانی نامه با لحنی آگاهانه نوشته شده است: «شاید این تصمیم بر عهده‌ی شما نباشد، اما اگر هست، لطفاً، لطفاً، لطفاً آن را به سیاره تبدیل کنید. این کار من را بسیار بسیار بسیار خوشحال می‌کند. اگر نمی‌توانید آن را یک سیاره‌ی واقعی کنید، دست‌کم به چشم یک سیاره به آن نگاه کنید.»

چرا پلوتو از فهرست سیارات حذف شد؟

پرسش اصلی اینجاست که اگر بازگشت پلوتو تا این حد محبوبیت دارد، چرا اخترشناسان از سال ۲۰۰۶ مسیر متفاوتی را در پیش گرفتند؟ پاسخ به این معما در تاریخچه‌ی کشف پلوتو نهفته است. در ابتدای قرن بیستم، پرسیوال لوول، ستاره‌شناس برجسته آمریکایی، مدعی شد که ناهماهنگی‌های مشاهده‌شده در مدار اورانوس و نپتون ناشی از کشش گرانشی سیاره‌ای ناشناخته در مرزهای منظومه شمسی است.

دوران طلایی پلوتو به عنوان نهمین سیاره‌ی منظومه شمسی، حتی به اندازه‌ی یک سال پلوتویی هم دوام نیاورد. در حالی که هر سال در این جرم یخی معادل ۲۴۸ سال زمینی است، پلوتو تنها ۷۶ سال پس از کشف، در ۲۴ اوت ۲۰۰۶ به رده‌ی سیاره کوتوله تنزل یافت. این تصمیم که هنوز هم مخالفان سرسختی دارد، به دلیل کشف اجرام مشابهی مانند اریس، هائومیا، ماکی‌ماکی و سرس در سال‌های اخیر اتخاذ شد. اخترشناسان با مشاهده‌ی این اجرام و موارد دیگری همچون گانگ‌گانگ و سدنا در کمربند کویپر، ناچار شدند در تعریف دقیق «سیاره» بازنگری کنند.

اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی (IAU) در نشست تاریخی خود معیار سه‌گانه‌ای را برای تعریف سیاره وضع کرد:

• جرمی که به دور خورشید می‌چرخد.
• جرمی که به اندازه‌ی کافی جرم دارد تا گرانش آن بر نیروهای جسم صلب غلبه کرده و آن را به شکلی کروی درآورد.
• جرمی که مدار خود را از اجرام دیگر پاک کرده باشد.

پلوتو در معیار سوم شکست خورد؛ چرا که مدار خود را با انبوهی از اجرام دیگر شریک است و همین موضوع باعث شد تا به عنوان سیاره کوتوله شناخته شود، هرچند ویژگی‌های منحصربه‌فردی نظیر پنج قمر دارد که بزرگ‌ترین آن‌ها شارون است؛ قمری که ابعادی نزدیک به نصف خود پلوتو دارد. ارتباط نزدیک پلوتو و شارون باعث شده است که در محافل علمی از آن‌ها به عنوان یک «سیاره دوگانه» نیز یاد شود.

آینده پلوتو چه خواهد شد؟

در نهم آوریل، جرد آیزاکمن، در پاسخ به نامه‌ی کایلا نوشت: «کایلا، ما در حال بررسی این موضوع هستیم.» با‌این‌حال، همان‌طور که کایلا خود در نامه‌اش به‌درستی اشاره کرده، این موضوع در حیطه اختیارات آیزاکمن نیست و اخترشناسان همچنان از تعریف پذیرفته‌شده‌ی کنونی برای سیاره‌ها استفاده خواهند کرد؛ حتی اگر این تعریف بدان معنا باشد که پلوتو دیگر نتواند در «باشگاه سیاره‌ها» حضور داشته باشد.