رکود تقاضا و پر شدن انبارها: چالش دوگانه اقتصاد ایران در تابستان ۱۴۰۴

وضعیت نگران‌کننده موجودی انبار در تابستان ۱۴۰۴

بر اساس داده‌های منتشر شده، نسبت موجودی انبار به فروش در بخش صنعت به ۰.۴۱ رسیده است. این بدان معناست که ۴۱ درصد از فروش فصلی عملاً در انبارها باقی مانده است. این رقم، زنگ خطری جدی برای سلامت اقتصادی کشور به شمار می‌رود و نشان‌دهنده رکود عمیق در بازار تقاضا است.

گزارش پایش بخش حقیقی اقتصاد ایران در تابستان ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که رشد شاخص موجودی انبار صنعت تنها ۲.۸ درصد بوده، در حالی که بخش معدن با افت سنگین ۲۳.۸ درصدی مواجه شده است. این ترکیب اعداد به وضوح نشان می‌دهد که «رکود تقاضا» به مهم‌ترین عامل شکل‌دهنده وضعیت فعلی اقتصاد ایران تبدیل شده است.

واگرایی در بخش‌های صنعت و معدن

شاخص موجودی انبار در تابستان ۱۴۰۴ مسیرهای کاملاً متفاوتی را در بخش‌های صنعت و معدن نشان می‌دهد. در حالی که صنعت اندکی رشد داشته، معدن با افتی سنگین روبه‌رو شده است:

• صنعت: شاخص موجودی انبار صنعت از ۱۴۰.۷ در تابستان ۱۴۰۳ به ۱۴۴.۶ در تابستان ۱۴۰۴ رسیده که نشان‌دهنده رشد ۲.۸ درصدی است. این افزایش محدود بیشتر به ثبات شبیه است تا رونق.
• معدن: شاخص این بخش از ۱۲۰.۸ به ۹۲ سقوط کرده و افت ۲۳.۸ درصدی را تجربه کرده است. این شکاف زمانی معنادارتر می‌شود که روند چندساله را بررسی کنیم؛ معدن که در سال ۱۴۰۱ در سطوح بالای ۲۴۶ قرار داشت، حالا به کمترین مقادیر چند سال اخیر نزدیک شده است.

این واگرایی نشان می‌دهد که در حالی که صنعت درجا می‌زند، بخش معدن عملاً در حال کوچک شدن است؛ تصویری نگران‌کننده از بخش واقعی اقتصاد.

روند نزولی در صنایع پالایش و شیمیایی

در میان صنایع «چوب و کاغذ، کک و پالایش، شیمیایی، دارو و لاستیک و پلاستیک»، داده‌های تابستان ۱۴۰۴ روند غالباً نزولی را نشان می‌دهد:

• کک و پالایش: با افت شاخص موجودی از ۳۶.۲ به ۳۰.۱، کاهش ۱۶.۷ درصدی را ثبت کرده که یکی از ضعیف‌ترین عملکردها است.
• شیمیایی: شاخص این صنعت از ۱۹۳.۸ به ۱۸۱.۳ رسیده و کاهش ۶.۵ درصدی را تجربه کرده است.
• دارو: با افت شدیدتر از ۱۱۷.۱ به ۹۰.۳ رسیده، اما همزمان نسبت موجودی به فروش آن از ۰.۱۹ به ۰.۲۸ افزایش یافته که نشان‌دهنده ضعف فروش است.
• لاستیک و پلاستیک: شاخص آن از ۱۲۶.۵ به ۱۲۲.۳ کاهش یافته و نسبت آن از ۰.۳۶ به ۰.۲۸ افت کرده است.
• چوب و کاغذ: تنها صنعتی است که تغییر محسوسی نداشته و در محدوده ۱۰۶ تا ۱۰۹ نوسان کرده است.

این روند نشان می‌دهد که کاهش موجودی در این گروه از صنایع، بیش از آنکه ناشی از رونق فروش باشد، بازتابی از افت فعالیت‌های تولیدی است.

صعود فلزات و خودرو، اما با انباشت موجودی

در میان صنایع «کانی غیرفلزی، فلزات پایه، تجهیزات برقی، ماشین‌آلات و خودرو»، داده‌های تابستان ۱۴۰۴ تصویری ناهمگن از موجودی انبار ارائه می‌دهد:

• ماشین‌آلات: با جهش شاخص از ۱۳۳.۸ به ۲۶۵.۲، بیشترین رشد را ثبت کرده و نسبت موجودی به فروش آن نیز از ۰.۱۸ به ۰.۷۷ رسیده که بالاترین سطح در کل صنایع است.
• فلزات پایه: شاخص این صنعت از ۱۱۴.۸ به ۱۳۰.۵ افزایش یافته و نسبت آن به ۰.۵۹ رسیده است.
• خودرو و قطعات: شاخص از ۹۰.۷ به ۱۰۰.۶ و نسبت از ۰.۲۹ به ۰.۳۶ رشد کرده است.
• تجهیزات برقی: در تابستان ۱۴۰۴ به ۱۲۵.۲ رسید که نسبت به ۱۱۳.۵ در تابستان ۱۴۰۳ افزایش داشته، اما نسبت موجودی به فروش آن با نوسان همراه بوده و به ۰.۶۰ رسیده است.
• کانی‌های غیرفلزی: با وجود سطح بالای ۳۰۷.۱، کاهش نسبت از ۰.۶۴ به ۰.۵۱ را ثبت کرده‌اند.

این ترکیب نشان می‌دهد که انباشت موجودی در صنایع بزرگ نیز بیشتر ناشی از کندی تقاضاست تا جهش تولید، که بر نگرانی‌ها از وضعیت رکود در اقتصاد ایران می‌افزاید.