پیشرفت در پیوند کبد: توقف داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی برای سه سال

محققان در یک کارآزمایی بالینی بی‌سابقه، موفق به توقف استفاده از داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی در چندین بیمار پیوند کبد برای بیش از سه سال شدند. این دستاورد بزرگ که بر پایه ایمونوتراپی است، نویدبخش آینده‌ای روشن برای گیرندگان پیوند کبد است که تاکنون مجبور به مصرف مادام‌العمر این داروها بوده‌اند.

چالش‌های کنونی و راهکار نوین

مصرف طولانی‌مدت داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، اگرچه برای جلوگیری از رد پیوند حیاتی است، اما عوارض جانبی جدی نظیر آسیب کلیوی، مشکلات متابولیکی، افزایش خطر عفونت‌ها، انواع خاصی از سرطان و دیابت را به همراه دارد. رهایی بیماران از این عوارض، هدفی است که محققان دانشگاه پیتسبورگ از سه دهه پیش دنبال کرده‌اند.

کبد، عضوی با قابلیت بازسازی منحصر به فرد است که امکان اهدای بخشی از آن را فراهم می‌کند. مرکز پزشکی UPMC در این زمینه پیشرو بوده و در سال ۲۰۲۵ تعداد ۸۹ عمل پیوند کبد را انجام داده است. با این حال، حتی با وجود این پیشرفت‌ها، گیرندگان پیوند همچنان به داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی نیاز داشتند، زیرا بدن آن‌ها عضو جدید را مهاجم خارجی تلقی می‌کرد.

جزئیات کارآزمایی بالینی

مطالعه اخیر که در مجله Nature Communications منتشر شده، توسط مرکز پزشکی UPMC و دانشگاه پیتسبورگ انجام شده است. در سال ۲۰۱۷، محققان آزمایشی را با ۱۳ بیمار آغاز کردند:

• آماده‌سازی سلول‌ها: هفته‌ها قبل از پیوند، گلبول‌های سفید خون (مونوسیت‌ها) از خون اهداکننده فیلتر و به سلول‌های دندریتیک تنظیمی تبدیل شدند.
• آموزش سیستم ایمنی: این سلول‌ها یک هفته قبل از جراحی به گیرنده تزریق شدند تا سیستم ایمنی او را برای شناسایی کبد اهداکننده به عنوان عضوی مفید آموزش دهند.
• کاهش تدریجی داروها: یک سال پس از پیوند، داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی به تدریج کاهش یافتند.

از بین ۱۳ بیمار، هشت نفر واجد شرایط قطع مصرف دارو بودند. از این تعداد، چهار نفر با موفقیت دارو را قطع کردند و سه نفر برای بیش از سه سال بدون دارو باقی ماندند. این نتایج نشان داد که میزان تحمل پیوند در بیماران واجد شرایط ۳۷.۵٪ بود، در حالی که این میزان در بیمارانی که در آزمایش شرکت نداشتند، تنها ۱۳٪ گزارش شده است.

آینده پژوهش و چشم‌اندازهای جدید

آنگوس تامپسون، نویسنده اصلی مقاله و استاد جراحی و ایمونولوژی در دانشگاه پیتسبورگ، تأکید می‌کند که اگرچه نتایج امیدوارکننده است، اما این مطالعه در مراحل اولیه و اکتشافی قرار دارد و قطعی نیست. این آزمایش کوچک بود و برای اثبات اثربخشی قطعی طراحی نشده بود.

محققان اکنون قصد دارند آزمایش‌های بزرگتری را در آینده انجام دهند که در آن بیماران به دو گروه تقسیم می‌شوند: یک گروه سلول‌های دندریتیک تنظیمی و گروه دیگر مراقبت‌های استاندارد را برای مقایسه مستقیم دریافت می‌کنند. همچنین، این تیم پیشنهاد می‌کند:

• آزمایش داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مختلف که ممکن است با این سلول‌ها سازگارتر باشند.
• تجویز سلول‌ها پس از جراحی به جای قبل از آن.
• بررسی امکان دریافت سلول‌ها از اهداکنندگان فوت‌شده.

تیم تحقیقاتی به دنبال همکاری با سایر مراکز پیوند برای تسریع و گسترش تحقیقات خود است تا بتوانند این روش نوین را به صورت گسترده‌تر مورد بررسی قرار دهند و امید به زندگی با کیفیت‌تر را برای بیماران پیوند کبد فراهم آورند.