آلومینیوم در گرداب جنگ و رکود: چالش‌ها و چشم‌انداز بازار جهانی و ایران

تأثیرات عمیق تنش‌های ژئوپلیتیک بر بازار جهانی آلومینیوم: از تنگه هرمز تا خودروهای برقی

در میان فلزات صنعتی، آلومینیوم یکی از نخستین مواردی بود که به تحولات اخیر منطقه‌ای واکنش نشان داد. این رویدادها به وضوح نشان می‌دهد که پیامدهای جنگ تنها به بازارهای نفت و گاز محدود نمی‌شود، بلکه تا عمق زنجیره تأمین فلزات حیاتی نیز نفوذ می‌کند. بخش قابل‌توجهی از تولید و صادرات آلومینیوم خاورمیانه از مسیرهای استراتژیکی نظیر تنگه هرمز عبور می‌کند؛ هرگونه ناآرامی در این منطقه، بلافاصله در قیمت‌های جهانی این فلز بازتاب می‌یابد و این عامل مهمی در رشد قیمت آلومینیوم در ماه‌های اخیر بوده است.

خودروهای برقی و انرژی‌های تجدیدپذیر: محرک‌های اصلی تقاضای آلومینیوم

با این حال، افزایش قیمت آلومینیوم تنها به ریسک‌های ژئوپلیتیک محدود نمی‌شود. در سال ۲۰۲۶، بازار جهانی این فلز تحت تأثیر دو نیروی بنیادی دیگر نیز قرار دارد که به شرح زیر است:

• رشد فزاینده خودروهای برقی: توسعه سریع خودروهای برقی و فناوری نوین Gigacasting (ساخت آلیاژهای فشرده آلومینیوم با وزن کمتر و استحکام بالاتر) باعث شده است که مصرف آلومینیوم در هر خودرو به بیش از ۲۵۰ کیلوگرم برسد. در نتیجه، صنعت حمل‌ونقل با سهمی حدود ۳۵ درصد، به بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آلومینیوم در جهان تبدیل شده است.
• توسعه شتابان انرژی‌های تجدیدپذیر: استفاده گسترده از آلومینیوم در ساخت پنل‌های خورشیدی و توربین‌های بادی، تقاضا برای این فلز را به طور چشمگیری افزایش داده و به تقویت روند صعودی قیمت‌ها کمک شایانی کرده است.

زنجیره عرضه جهانی و گلوگاه‌های ژئوپلیتیک

در بخش عرضه، چین با تولید سالانه حدود ۴۳ میلیون تن، همچنان بازیگر مسلط بازار آلومینیوم محسوب می‌شود و پس از آن هند و روسیه قرار دارند. کانادا نیز جایگاه خود را به عنوان تأمین‌کننده آلومینیوم کم‌کربن تثبیت کرده است.

در منطقه خاورمیانه، امارات و بحرین سهم قابل‌توجهی از تولید جهانی را در اختیار دارند. نکته حائز اهمیت این است که حدود ۷۵ درصد از تولید این کشورها صادر می‌شود؛ این امر وابستگی بالایی به مسیرهای صادراتی حساس، به ویژه تنگه هرمز، ایجاد کرده است. همین گلوگاه ژئوپلیتیک، دلیل اصلی واکنش‌های شدید بازار به اخبار جنگ در هفته‌های اخیر بوده است.

صنعت انرژی‌بر آلومینیوم و چالش‌های کمبود سوخت

تولید آلومینیوم یکی از انرژی‌برترین فرآیندهای صنعتی در جهان است؛ به طوری که برای تولید هر تن آلومینیوم، تا ۱۵ مگاوات‌ساعت برق مصرف می‌شود. این زنجیره از استخراج بوکسیت آغاز شده، به تولید آلومینا می‌رسد و در نهایت از طریق احیای الکترولیتی به شمش آلومینیوم تبدیل می‌شود.

وابستگی بالای این صنعت به برق و گاز، آن را به شدت در برابر شوک‌های انرژی آسیب‌پذیر کرده است. تنش‌های اخیر در خاورمیانه، علاوه بر افزایش هزینه‌های انرژی، قیمت زغال‌سنگ را نیز، به ویژه برای چین، بالا برده و از این طریق فشار مضاعفی بر هزینه‌های تولید وارد کرده است.

اثرات جنگ بر صنعت آلومینیوم ایران و عملکرد شرکت‌های بورسی

در ایران، شرکت‌هایی نظیر فایرا، فنوال، فمراد، فالوم و آلومینا از بازیگران اصلی صنعت آلومینیوم به شمار می‌روند. جنگ منطقه‌ای و تنش‌های مرتبط با انرژی و حمل‌ونقل، بر عملکرد این شرکت‌ها نیز اثرگذار بوده و در مقاطعی موجب اختلال در تولید و برنامه‌ریزی آن‌ها شده است. علاوه بر این، ناترازی انرژی در داخل کشور، شامل کمبود برق در تابستان و گاز در زمستان، فشار مضاعفی بر خطوط تولید وارد کرده است.

با این حال، داده‌های جدید نشان می‌دهد که این شرکت‌ها توانسته‌اند سطح تولید خود را افزایش دهند، هرچند کاهش فروش باعث شده تا فضای کلی صنعت تا حدی مبهم، اما همچنان قابل‌کنترل باقی بماند.

تصویر متفاوت شرکت‌های آلومینیوم در بورس تهران

بررسی عملکرد شرکت‌های بورسی فعال در صنعت آلومینیوم نشان می‌دهد که هر یک از این بازیگران مسیر متفاوتی را در مواجهه با شرایط اخیر طی کرده‌اند:

• فایرا: به عنوان تولیدکننده شمش آلومینیوم، با وجود افزایش تولید در اسفند نسبت به بهمن، کاهش محسوسی در فروش تجربه کرده است.
• فنوال: با افتی قابل‌توجه در هر دو شاخص تولید و فروش مواجه شده و تنها در بازه یک‌ماهه جنگ، کاهش حدود ۷۵ درصدی فروش را ثبت کرده است.
• فمراد: که در حوزه تولید راد و راد آلیاژی فعالیت دارد، با کاهش ۵۰ درصدی تولید و افت ۱۳ درصدی فروش روبه‌رو بوده است.
• فالوم: با تمرکز بر تولید کابل‌های آلومینیومی، عملکرد باثبات‌تری داشته و کاهش ۸ درصدی تولید و ۲ درصدی فروش را تجربه کرده که در مقایسه با سایر رقبا محدودتر است.
• آلومینا: به عنوان تأمین‌کننده مواد اولیه، اگرچه رشد ۲۸ درصدی تولید را در اسفند نسبت به بهمن ثبت کرده، اما این افزایش تولید با کاهش فروش همراه بوده است.

آینده صنعت آلومینیوم ایران: مقابله با رکود و نیاز به تدبیر

بازار آلومینیوم در شرایط فعلی، هم‌زمان تحت تأثیر دو نیروی متضاد قرار دارد: از یک‌سو ریسک‌های ژئوپلیتیک و اختلال در زنجیره عرضه، و از سوی دیگر رشد پایدار تقاضا ناشی از تحولات تکنولوژیک و انرژی. هر دو عامل نقش کلیدی را بر عهده دارند.

در ایران نیز، اگرچه فشارهای عملیاتی و انرژی ادامه دارد، اما روند تولید نشان می‌دهد که صنعت همچنان از ظرفیت بازیابی برخوردار است. تنها موضوعی که باید به آن توجه داشت، کاهش محسوس فروش شرکت‌های بورسی است که حکایت از سایه رکود در این بخش از اقتصاد ایران دارد. امید است مسئولین ذی‌صلاح با تدبیر و همچنین سیاست‌گذاری صحیح، از منجلاب احتمالی در آینده جلوگیری کنند.