مانچینی و معمای فوتبال عربستان: از انتقاد تا حذف الهلال

فوتبال عربستان در شبی پرحادثه و سرنوشت‌ساز، وارد مرحله‌ای جدید و چالش‌برانگیز شد که پیامدهای واقعی آن شاید ماه‌ها بعد خود را نشان دهد. در ۱۳ آوریل ۲۰۲۶، تیم الهلال در جده از لیگ قهرمانان آسیا مقابل السد حذف شد؛ تیمی که هدایت آن بر عهده روبرتو مانچینی، سرمربی سابق تیم ملی عربستان بود.

تقریباً در همان زمان، خبری از واشینگتن رسید که مت کروکر از سمت خود در فدراسیون فوتبال آمریکا استعفا داده و به احتمال زیاد به ساختار مدیریتی فوتبال عربستان خواهد پیوست. در نگاه اول، این دو اتفاق جداگانه به نظر می‌رسند، اما در واقع هر دو به یک موضوع اساسی بازمی‌گردند: عربستان سرانجام به همان سوالی نزدیک می‌شود که مانچینی دو سال پیش با صراحت مطرح کرد و در آن زمان به جای پاسخ، با انتقاد روبرو شد.

تشخیص درست، هزینه‌های سنگین

روبرتو مانچینی در سال ۲۰۲۳، با سابقه قهرمانی یورو با ایتالیا و فتح لیگ برتر با منچسترسیتی، هدایت تیم ملی عربستان را بر عهده گرفت. اما او خیلی زود دریافت که مشکل این تیم نه تاکتیکی، بلکه ساختاری است.

مانچینی بدون تعارف گفت: «بازیکنان سعودی دیگر بازی نمی‌کنند؛ ۵۰ تا ۶۰ درصدشان اصلا در ترکیب نیستند و این مشکل اصلی ماست.»

او در یک کنفرانس خبری حتی از برخی بازیکنان ملی‌پوش عربستانی نام برد و وضعیت آن‌ها را اینگونه تشریح کرد:

• آیا محمد العویس در باشگاهش بازی می‌کند؟ خیر.
• آیا حسان تمبکتی در تیمش فیکس است؟ خیر.

وقتی از او راه‌حل خواستند، پاسخش تلخ‌تر بود: «راه‌حل فوری وجود ندارد.» همین شد که در اکتبر ۲۰۲۴ و پس از نتایج ضعیف، همکاری او با تیم ملی عربستان پایان یافت؛ اما مشکل ریشه‌ای فوتبال این کشور همچنان پابرجا ماند.

بازگشت معنادار؛ این بار در نقش رقیب

کمتر از یک سال بعد، مانچینی سرمربی السد شد و در ۱۳ آوریل ۲۰۲۶ در جده، مقابل الهلال ایستاد؛ با تیمی پر از ستاره‌های گران‌قیمت خارجی. بازی دیوانه‌وار بود: ۳-۳ در وقت اضافه و صعود السد در ضربات پنالتی. اما آمار بازی از این هم مهم‌تر بود:

این همان تصویر بی‌رحمانه بود؛ مربی‌ای که به دلیل انتقاد از وابستگی به بازیکنان خارجی کنار گذاشته شد، با همان مدل تیم‌سازی، ستون اصلی فوتبال عربستان را از گردونه رقابت حذف کرد. حرف‌هایی که آن زمان بهانه تلقی می‌شدند، اکنون به واقعیتی تاییدشده تبدیل شده‌اند. استعفای مت کروکر از فدراسیون فوتبال آمریکا و احتمال حضورش در عربستان، شاید تصادفی به نظر برسد، اما در منطق فوتبال، این همان پاسخی است که دیر داده شده است.

آمار، گواهی بر مشکل ساختاری

گزارش‌های آماری نیز سخنان مانچینی را تأیید می‌کنند:

• سهم بازیکنان زیر ۲۳ سال سعودی از دقایق حضور در لیگ عربستان تنها ۱۰ درصد است.

این آمار در مقایسه با کشورهای دیگر بسیار پایین است:

• فرانسه: ۲۷ درصد
• اسپانیا: ۱۹ درصد
• انگلیس: ۱۸ درصد
• آلمان: ۱۷ درصد

افزایش شدید حضور بازیکنان خارجی این شکاف را عمیق‌تر کرده است. نتیجه این وضعیت این است که بازیکنان عربستانی به اندازه کافی در لیگ حضور دارند، اما تجربه بازی کردن به دست نمی‌آورند.

پروژه بازسازی؛ «DNA فوتبالی»

اگر حضور مت کروکر قطعی شود، عربستان وارد فاز جدیدی در فوتبال خود خواهد شد. او یکی از معماران پروژه معروف «DNA فوتبال انگلیس» است؛ مدلی که تمام رده‌های سنی را با یک فلسفه مشترک به هم وصل کرد و نتیجه آن قهرمانی‌های تیم‌های ملی پایه و بازگشت نسل جدیدی از بازیکنان به سطح اول فوتبال انگلیس بود. با این حال، ماموریت او در عربستان سخت‌تر است؛ او باید کل سیستم پرورش بازیکن در این کشور را بازطراحی کند.

هدف بزرگ؛ جام جهانی ۲۰۳۴

در حال حاضر، همه چیز به یک نقطه ختم می‌شود: میزبانی جام جهانی ۲۰۳۴. این بدان معناست که بازیکنان کلیدی آن تیم، امروز حدود ۱۸ سال دارند؛ بنابراین، تصمیم‌های امروز مستقیماً آینده را می‌سازند.

مدیر آینده در این مسیر با سه چالش مهم به صورت هم‌زمان روبرو خواهد بود:

1. باشگاه‌ها: که میلیاردها خرج بازیکنان خارجی کرده‌اند.
2. فدراسیون: که بین تجارت و تیم ملی درگیر شده است.
3. زمان: که به شدت محدود است.

در میانه این آشفتگی، هروه رنار نیز اخراج شد؛ آن هم تنها دو ماه مانده به جام جهانی ۲۰۲۶! با وجود صعود به جام جهانی، شکست‌های سنگین در بازی‌های دوستانه، از جمله شکست ۴-۰ مقابل مصر، به کار او پایان داد و جورجیوس دونیس جایگزینش شد؛ انتخابی که بیشتر بر شناخت از فوتبال عربستان تکیه دارد تا تجربه ملی.

در این شرایط، الگوی تکراری کاملاً واضح است: مربی می‌آید، نتیجه نمی‌گیرد، اخراج می‌شود و این چرخه بارها تکرار می‌شود. اما مشکل جای دیگری است. تا زمانی که پایه‌ها اصلاح نشود، تغییر مربی تنها «رنگ کردن دیوار ترک‌خورده» است و این همان چیزی است که مانچینی از ابتدا گفت، اما کسی آن را جدی نگرفت.