سیاست‌های اعتباری ۱۴۰۴: کاهش حقیقی تسهیلات و تغییر اولویت‌ها

کاهش حقیقی حجم تسهیلات در سال ۱۴۰۴

بررسی آمارهای تسهیلات پرداختی در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که ارزش تسهیلات اعطایی در این سال به ۱۰ هزار و ۵۷۸ هزار میلیارد تومان (همت) رسیده است. مقایسه این رقم با تسهیلات پرداختی در سال ۱۴۰۳، ظاهراً رشد ۳۸ درصدی کمک‌های بانک مرکزی به بخش‌های اقتصاد را به تصویر می‌کشد. با این حال، در اقتصاد ایران، تورم نقش بسزایی در تحلیل ارقام اسمی دارد و می‌تواند تفسیر متفاوتی ارائه دهد.

محاسبات نشان می‌دهد که تسهیلات اعطایی سال ۱۴۰۳، با در نظر گرفتن تورم سال ۱۴۰۴، ارزشی بالغ بر ۱۱ هزار و ۵۴۲ همت داشته است. این بدان معناست که ارزش حقیقی تسهیلات سال ۱۴۰۳، بالاتر از رقم اسمی ثبت شده در سال ۱۴۰۴ بوده است. مقایسه ارقام حقیقی شده سال ۱۴۰۳ با تسهیلات اعطایی سال ۱۴۰۴، عملکرد تسهیلات‌دهی بانک مرکزی در سال گذشته را کاهشی ارزیابی می‌کند. این روند کاهشی را می‌توان در نرخ موافقت‌های کاهشی بازار باز و نرخ بازده بین‌بانکی ۲۴ درصدی سال ۱۴۰۴ نیز مشاهده کرد.

افت ۱۴ درصدی تسهیلات خرد

آمار تسهیلات خرد اعطایی بانک مرکزی نیز تحلیلی مشابه با سطح کلی تسهیلات ارائه می‌دهد. در سال ۱۴۰۳، یک هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان تسهیلات خرد به متقاضیان داده شده بود، اما ارقام حقیقی این تسهیلات در سال ۱۴۰۴ بالغ بر ۲ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان ارزیابی می‌شود. با این حال، تسهیلات خرد اعطایی در سال ۱۴۰۴ معادل ۲ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان بوده که نشان‌دهنده کاهش ۱۴ درصدی وام‌دهی بانک مرکزی به متقاضیان حقیقی است.

اولویت‌های تسهیلات‌دهی: سرمایه در گردش و خرید شخصی

برای درک بهتر نحوه توزیع تسهیلات پرداختی، بررسی سهم هر بخش از کل تسهیلات ضروری است. «تامین سرمایه در گردش» همچنان مهمترین موضوع تسهیلات‌دهی در سال گذشته بوده است. در این سال، ۶۱.۲ درصد از کل تسهیلات برای بقای کسب و کارها در شرایط رکود تورمی اختصاص یافته است. پس از آن، بیشترین سهم تسهیلات مربوط به «خرید کالای شخصی» با ۱۱.۶ درصد بوده که در جهت حفظ رفاه خانوارها اعطا شده است. سهم تسهیلات مربوط به «ایجاد» با ۹.۴ درصد در جایگاه سوم قرار گرفته که کاهش اهمیت ایجاد بنگاه در شرایط خاص اقتصادی سال ۱۴۰۴ را به خوبی نشان می‌دهد.

تغییر اولویت‌های سیاستگذار در سال ۱۴۰۴

مقایسه سهم اجزای تسهیلات پرداختی در سال ۱۴۰۴ با سال ۱۴۰۳، دید روشنی از اولویت‌های جدید سیاستگذار اقتصادی ارائه می‌دهد:

• افزایش سهم خرید کالای شخصی: بیشترین میزان افزایش سهم تسهیلات در سال ۱۴۰۴ نسبت به ۱۴۰۳ مربوط به «خرید کالای شخصی» بوده است. سهم این بخش ۳.۲۹ واحد درصد افزایش یافته و به عنوان اولین اولویت سیاستگذار در نظر گرفته شده است.
• اولویت‌های بعدی: در جایگاه‌های دوم و سوم افزایش سهم نیز به ترتیب «تامین سرمایه در گردش» و «قرض‌الحسنه ضروری» قرار گرفته‌اند. این امر نشان می‌دهد که بانک مرکزی در سال گذشته بر افزایش توان بقای کسب و کارها و خانوارها در شرایط تورمی تمرکز کرده است.
• کاهش سهم تسهیلات ایجاد و ازدواج: از سوی دیگر، تسهیلات مربوط به «ایجاد» با ۳.۴۳ واحد درصد و «قرض‌الحسنه ازدواج» با ۰.۵۱ واحد درصد کاهش سهم داشته‌اند. این کاهش سهم اعتبارات، کم‌اهمیت شدن ایجاد یک زندگی جدید و تاسیس یک بنگاه اقتصادی را در نگاه سیاستگذار اقتصادی مشخص می‌کند.