آزمایش خون جدید، آلزایمر را دهه‌ها پیش از بروز علائم پیش‌بینی می‌کند

زیست‌نشانگر pTau217: هشداردهنده‌ای زودهنگام

پژوهشگران نشان داده‌اند که زیست‌نشانگر خونی به نام pTau217 قادر است هشداری زودهنگام در مورد تجمع پروتئین‌های آمیلوئید بتا و تائو در مغز ارائه دهد. این پروتئین‌ها عامل اصلی بیماری آلزایمر شناخته می‌شوند. در حال حاضر، تشخیص این تجمع‌ها عمدتاً از طریق اسکن‌های مغزی PET صورت می‌گیرد، اما آزمایش خون pTau217 پتانسیل شناسایی موارد پرخطر را بسیار زودتر از هر روش دیگری دارد.

محققان می‌گویند: «ما پیش‌ازاین فکر می‌کردیم که شناسایی از طریق اسکن PET، اولین نشانه پیشرفت بیماری آلزایمر است که تجمع آمیلوئید در مغز را ۱۰ تا ۲۰ سال قبل از ظهور علائم نشان می‌دهد. اما اکنون می‌بینیم که pTau217 سال‌ها زودتر، یعنی مدت‌ها قبل از اینکه ناهنجاری‌های واضح در اسکن‌های PET ظاهر شوند، قابل شناسایی است.»

جزئیات مطالعه و نتایج حیرت‌انگیز

این مطالعه بر روی ۳۱۷ شرکت‌کننده در رده سنی ۵۰ تا ۹۰ سال انجام شد. تمامی داوطلبان در ابتدای پژوهش از نظر شناختی سالم بودند و به مدت تقریباً هشت سال تحت نظر قرار گرفتند. داده‌های جمع‌آوری شده شامل اسکن‌های PET آمیلوئید بتا و تائو، تست‌های شناختی و سطوح pTau217 در آزمایش‌های خون بود که طی سال‌ها مورد ارزیابی قرار گرفتند.

نتایج نشان داد که آزمایش‌های خون در زمینه تشخیص توده‌ها و گره‌های پروتئینی، مطابقت نزدیکی با اسکن‌های PET دارند. در برخی موارد، افزایش سطوح pTau217 حتی پیش از آنکه تغییرات در اسکن‌های مغزی ظاهر شوند، آن‌ها را پیش‌بینی می‌کرد. به عبارت دیگر، محققان دریافتند که سطوح بالای pTau217 با آسیب‌های آتی آلزایمر مرتبط است، در حالی که سطوح پایین آن نشان‌دهنده حداقل خطر ابتلا به این بیماری است.

محققان می‌گویند: «نکته برجسته در مطالعه ما این است که حتی زمانی که اسکن‌های آمیلوئید در کلینیک نرمال به نظر می‌رسند، زیست‌نشانگر pTau217 می‌تواند افرادی را که بعداً از نظر آمیلوئید مثبت می‌شوند، شناسایی کند. همچنین این قضیه نشان می‌دهد افرادی با سطح پایین pTau217 احتمالاً تا چندین سال از نظر آمیلوئید منفی باقی می‌مانند.»

مقادیر بالاتر pTau217 همچنین با احتمال بیشتر زوال شناختی در طول دوره مطالعه مرتبط بود؛ اما این موضوع عمدتاً در افرادی مشاهده شد که در همان ابتدای کار، نشانه‌هایی از تجمع سمی پروتئین آمیلوئید بتا را داشتند.

مسیر پیش رو و چالش‌ها

این تحقیق جدید، مطالعات قبلی را که نشان می‌داد pTau217 در خون می‌تواند روشی مفید برای پیش‌بینی خطر آلزایمر باشد، تأیید می‌کند. این ماده ممکن است یک علامت بیولوژیکی مفید باشد که نشان می‌دهد اتفاق غیرطبیعی در مغز شروع شده است.

با این حال، هنوز مدتی طول می‌کشد تا این آزمایش به کلینیک‌ها راه یابد. محققان به دنبال جمع‌آوری داده‌های بیشتر برای دقیق‌تر کردن الگوریتم‌های پیش‌بینی هستند و برای این کار به گروه‌های بزرگ‌تر و متنوع‌تری از داوطلبان نیاز است. مسئله دیگر این است که حتی اگر آزمایش‌های خون بتوانند به درستی پیش‌بینی کنند که آیا در مغز یک نفر پروتئین‌های آمیلوئید بتا یا تائو تجمع می‌یابد، این موارد لزوماً ممکن است به زوال عقل منجر نشوند.

یافته‌های این پژوهش در ژورنال Nature Communications منتشر شده است.