آیکون خبر

خبر کامل

کشف ارتباط سروتونین با پیشرفت بیماری‌های دریچه‌ای قلب

کشف ارتباط سروتونین با پیشرفت بیماری‌های دریچه‌ای قلب

پژوهشگران در یک مطالعه گسترده و چندمرکزی، به ارتباطی نوین میان فعالیت شیمیایی سروتونین و سرعت پیشرفت نارسایی دژنراتیو دریچه میترال (DMR)، یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دریچه‌ای قلب، دست یافته‌اند. این تحقیق نشان می‌دهد که سروتونین، که بیشتر به عنوان ماده‌ای مرتبط با خلق‌وخو شناخته می‌شود، می‌تواند در تشدید این نارسایی قلبی نقش داشته باشد.

نارسایی دژنراتیو دریچه میترال: نگاهی عمیق‌تر

نارسایی دژنراتیو دریچه میترال، دریچه میترال قلب را درگیر می‌کند که وظیفه تنظیم جریان خون بین دهلیز چپ و بطن چپ را بر عهده دارد. در حالت طبیعی، این دریچه با هر ضربان قلب به طور کامل بسته می‌شود تا خون تنها در مسیر رو به جلو حرکت کند. اما در بیماری DMR، دریچه به تدریج تغییر شکل داده و نمی‌تواند کاملاً بسته شود. این نقص باعث بازگشت بخشی از خون به سمت ریه‌ها و کاهش کارایی گردش خون می‌شود. با گذشت زمان، قلب برای جبران این وضعیت مجبور به کار سخت‌تر می‌شود که می‌تواند منجر به کشیدگی و ضعف عضله قلب شود.

علائم اولیه این بیماری معمولاً خفیف و تدریجی هستند، از جمله خستگی یا تنگی نفس خفیف. اما با پیشرفت بیماری، خطر بروز مشکلاتی نظیر فیبریلاسیون دهلیزی و نارسایی قلبی افزایش می‌یابد. میلیون‌ها نفر در سراسر جهان، به ویژه در سنین بالاتر، به این اختلال مبتلا هستند که آن را به یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دریچه‌ای قلب تبدیل کرده است.

در حال حاضر، هیچ دارویی برای معکوس کردن آسیب ساختاری وارد شده به دریچه وجود ندارد. همانطور که مدیر علمی برنامه پژوهش‌های کاردیوتوراسیک در دانشگاه کلمبیا اشاره می‌کند، برخی داروها می‌توانند علائم را کاهش داده و از بروز عوارض جلوگیری کنند، اما خود دریچه میترال را درمان نمی‌کنند. در موارد شدید، جراحی برای ترمیم یا تعویض دریچه ضروری است.

ارتباط غیرمنتظره سروتونین و سلامت قلب

سروتونین، یکی از مهم‌ترین پیام‌رسان‌های شیمیایی بدن، در تنظیم خلق‌وخو، خواب، هضم غذا و حتی فرایند لخته شدن خون نقش دارد. این مولکول با اتصال به گیرنده‌های سطح سلول‌ها اثر خود را اعمال می‌کند. پس از این فرایند، پروتئینی به نام ناقل سروتونین (SERT یا ۵-HTT) سروتونین را دوباره به داخل سلول بازمی‌گرداند تا مجدداً مورد استفاده قرار گیرد.

همین سیستم بازیافت سروتونین، هدف اصلی داروهای ضدافسردگی رایجی به نام مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) مانند فلوکستین (Prozac) و سرترالین (Zoloft) است. این داروها با مهار SERT، میزان سروتونین در دسترس در مغز را افزایش می‌دهند. اما نکته کمتر شناخته شده این است که سیگنال‌دهی سروتونین تنها محدود به مغز نیست و در بافت‌های مختلف بدن از جمله بافت قلب نیز رخ می‌دهد. تحقیقات پیشین نشان داده بودند که فعالیت غیرطبیعی سروتونین در برخی موارد نادر مرتبط با داروها می‌تواند باعث ضخیم شدن دریچه‌های قلب شود. این موضوع دانشمندان را به بررسی این احتمال سوق داد که آیا مکانیسم مشابهی ممکن است در بیماری‌های شایع‌تری مانند DMR نیز نقش داشته باشد.

نتایج مطالعه گسترده

در این مطالعه، تیم تحقیقاتی سوابق پزشکی بیش از ۹ هزار بیمار که برای درمان DMR تحت عمل جراحی قرار گرفته بودند را بررسی کرد و همچنین ۱۰۰ نمونه بافت دریچه میترال را مورد تحلیل قرار داد. نتایج نشان داد بیمارانی که از داروهای SSRI استفاده می‌کردند، در مقایسه با بیمارانی که این داروها را مصرف نمی‌کردند، معمولاً در سن پایین‌تری به مرحله‌ای می‌رسیدند که نیاز به جراحی دریچه داشتند.

بررسی داده‌های بیماران نشان داد مصرف SSRI با بروز نارسایی شدیدتر دریچه میترال همراه است؛ به طوری که این بیماران در سنین پایین‌تر نیازمند جراحی می‌شوند.

برای درک دلیل این موضوع، پژوهشگران به سراغ مدل‌های حیوانی رفتند. در موش‌هایی که ژن مسئول تولید SERT حذف شده بود، دریچه‌های میترال ضخیم‌تر از حالت طبیعی شکل گرفت. همچنین، موش‌های طبیعی که دوزهای بالای SSRI دریافت کردند، تغییرات مشابهی در ساختار دریچه نشان دادند. این یافته‌ها نشان می‌دهد کاهش بازجذب سروتونین می‌تواند مستقیماً بر ساختار دریچه قلب اثر بگذارد.

نقش ژنتیک در پیشرفت بیماری

پژوهشگران همچنین یک عامل ژنتیکی مهم را شناسایی کردند. تغییرات ژنتیکی در ناحیه‌ای به نام ۵-HTTLPR می‌تواند میزان فعالیت پروتئین SERT را تعیین کند. افرادی که دو نسخه از نوع موسوم به «long» این ژن را دارند، در سلول‌های دریچه میترال فعالیت کمتری از SERT نشان می‌دهند. در میان بیماران مبتلا به DMR، افرادی با این الگوی ژنتیکی موسوم به «long-long» بیشتر از سایرین به جراحی نیاز پیدا کردند.

در سطح سلولی، این نوع ژنتیکی باعث می‌شود سلول‌های دریچه به سروتونین حساس‌تر شوند و کلاژن بیشتری تولید کنند. تجمع این کلاژن می‌تواند به مرور باعث سفت شدن و تغییر شکل دریچه شود. همین سلول‌ها همچنین واکنش قوی‌تری به فلوکستین نشان دادند؛ موضوعی که نشان می‌دهد دارو و ژنتیک ممکن است به طور مشترک بر روند پیشرفت بیماری اثر بگذارند.

پیامدهای پژوهش برای درمان و مدیریت بیماری

یافته‌های این پژوهش می‌تواند مسیر را برای رویکردی شخصی‌سازی‌شده‌تر در مدیریت بیماری‌های دریچه‌ای قلب هموار کند. به گفته پژوهشگران، یک آزمایش ژنتیکی ساده از طریق نمونه خون یا سواب دهانی ممکن است بتواند بیمارانی را که فعالیت SERT پایین‌تری دارند و در معرض پیشرفت سریع‌تر بیماری هستند، شناسایی کند.

ارزیابی فعالیت SERT در بیماران مبتلا به DMR می‌تواند به شناسایی افرادی کمک کند که احتمالاً باید زودتر تحت جراحی دریچه میترال قرار گیرند. ترمیم به موقع دریچه‌ای که نشتی شدید دارد می‌تواند از آسیب بیشتر قلب جلوگیری کرده و مانع بروز نارسایی قلبی شود.

در عین حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که داروهای SSRI همچنان برای اکثر بیماران ایمن و مؤثر هستند. در این مطالعه هیچ اثر زیان‌باری در افرادی که دریچه میترال سالم داشتند، حتی در صورت پایین بودن فعالیت SERT، مشاهده نشد. یک دریچه میترال سالم احتمالاً می‌تواند فعالیت پایین SERT را بدون تغییر شکل تحمل کند. به نظر می‌رسد کاهش فعالیت SERT به تنهایی باعث تخریب دریچه نمی‌شود. داروهای SSRI برای بیشتر بیماران ایمن هستند، اما اگر فرآیند تخریب دریچه آغاز شده باشد، ممکن است حساسیت آن به سروتونین و فعالیت پایین SERT بیشتر شود.

گسترش فرضیه نقش سروتونین در بیماری‌های دریچه‌ای

مطالعات پیگیری نشان می‌دهد این یافته‌ها ممکن است بخشی از یک سازوکار گسترده‌تر مرتبط با سروتونین در بیماری‌های دریچه‌ای قلب باشند و تنها به نارسایی دژنراتیو دریچه میترال محدود نشوند:

  • مطالعه ۲۰۲۴: در مجله Cardiovascular Pathology نشان داد موش‌هایی که فاقد ناقل سروتونین هستند، علاوه بر ضخیم شدن دریچه میترال، دچار فیبروز عضله قلب، کاهش عملکرد قلب و تغییرات ساختاری وابسته به سن در چندین دریچه قلب می‌شوند. این پژوهش همچنین نشان داد سلول‌های دریچه میترال نسبت به سیگنال‌های فیبروتیک ناشی از سروتونین حساسیت ویژه‌ای دارند.
  • مطالعه ۲۰۲۶: در نشریه Frontiers in Cardiovascular Medicine به بررسی بیماری تنگی دریچه آئورت پرداخت. در این پژوهش که روی بیماران، موش‌ها و سلول‌های دریچه انسانی در آزمایشگاه انجام شد، مشخص شد زمانی که فعالیت SERT پایین و سیگنال‌دهی HTR2B بالا باشد، دریچه آئورت زودتر دچار اسکار و رسوب کلسیم می‌شود. در مدل‌های حیوانی نیز مهار گیرنده HTR2B بسیاری از این تغییرات مخرب را کاهش داد که آن را به هدفی بالقوه برای درمان‌های آینده تبدیل می‌کند.

مجموع این یافته‌ها نشان می‌دهد اختلال در سیگنال‌دهی سروتونین ممکن است در چندین نوع بیماری دریچه‌ای قلب نقش داشته باشد و در آینده بتوان از آن برای شناسایی بیماران پرخطر یا توسعه درمان‌هایی برای کند کردن آسیب دریچه‌ها استفاده کرد.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗