چالش‌های چندوجهی سیاستگذار در آستانه بازگشایی بورس تهران

واکنش تحلیلگران به اخبار بازگشایی

مسئله بازگشایی بورس تهران پس از وقفه‌ای طولانی، دیدگاه‌های متفاوتی را در پی داشته است. برخی تحلیلگران این اقدام را دیرهنگام دانسته و معتقدند که طولانی شدن توقف معاملات، فشار فروش انباشته و بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران را تشدید کرده است. در مقابل، گروهی دیگر با توجه به سطح بالای ریسک‌ها و ابهامات موجود، تعویق در بازگشایی را تا حدی قابل توجیه می‌دانند که می‌تواند از بروز شوک‌های شدید در بازار جلوگیری کند. این دوگانگی در دیدگاه‌ها نشان‌دهنده عدم اجماع بر سر زمان و نحوه بازگشایی است و تصمیم‌گیری در این زمینه با چالش‌های جدی روبروست.

بازگشایی مرحله‌ای و چالش‌های آن

تصمیم برای بازگشایی مرحله‌ای بازار سهام، آن هم با حذف نماد شرکت‌های آسیب‌دیده، یکی از حساس‌ترین تصمیمات سیاستگذاری در بازار سرمایه محسوب می‌شود. بر اساس اعلام حجت‌الله صیدی، در فاز نخست تنها نماد شرکت‌هایی بازگشایی می‌شوند که مستقیماً از تحولات اخیر آسیب ندیده‌اند. این رویکرد از یک منظر قابل دفاع است؛ چرا که بازگشایی نماد شرکت‌های خسارت‌دیده بدون اطلاعات شفاف از میزان آسیب، می‌تواند به شکل‌گیری قیمت‌های هیجانی و نادرست منجر شود.

با این حال، این رویکرد چالش‌هایی نیز به همراه دارد:

• عدم تعادل در بازار: حجت سرهنگی، تحلیلگر بازارهای مالی، معتقد است که بازگشایی مرحله‌ای می‌تواند نوعی عدم تعادل در کلیت بازار ایجاد کند. وقتی بخش مهمی از نمادها، به‌ویژه شرکت‌های بزرگ و اثرگذار، خارج از مدار معاملات باقی بمانند، فرآیند کشف قیمت ناقص خواهد بود و شاخص‌ها تصویری غیرواقعی از وضعیت بازار ارائه می‌دهند.
• تمرکز فشار فروش: فردین آقابزرگی نیز هشدار می‌دهد که این مدل بازگشایی می‌تواند به تمرکز فشار فروش بر نمادهای بازشده منجر شود. سرمایه‌گذارانی که طی دو ماه گذشته امکان نقد کردن دارایی خود را نداشته‌اند، ممکن است در نخستین فرصت اقدام به فروش کنند که این فشار می‌تواند به شکل نامتوازن بر برخی صنایع یا نمادها وارد شده و نوسانات شدیدی ایجاد کند.

مدیریت دامنه نوسان و ایجاد محدودیت فروش می‌تواند به سیاستگذار در کنترل شوک اولیه کمک کند. اما نکته مهم دیگر، بحث اعتماد سرمایه‌گذاران است. توقف طولانی‌مدت بازار سهام، به‌ویژه در شرایطی که سایر بازارها فعال بوده‌اند، بخشی از اعتماد به نقدشوندگی بازار سرمایه را تضعیف کرده است. نحوه بازگشایی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در ترمیم یا تضعیف بیشتر این اعتماد ایفا کند.

اگر بازگشایی مرحله‌ای به شکل‌گیری قیمت‌های غیرواقعی یا تداوم ابهام منجر شود، این نگرانی وجود دارد که سرمایه‌گذاران با احتیاط بیشتری به بازار بازگردند یا حتی بخشی از سرمایه‌ها به سمت بازارهای موازی حرکت کند. در مقابل، اگر این فرآیند با اطلاع‌رسانی شفاف، ارائه گزارش‌های دقیق از وضعیت شرکت‌ها و اتخاذ ابزارهای کنترلی مناسب مانند مدیریت دامنه نوسان یا تزریق نقدینگی هدفمند همراه شود، می‌تواند به عنوان یک مسیر تدریجی برای بازگشت بازار به شرایط عادی عمل کند.

تصمیم به بازگشایی بورس پس از دو ماه تعطیلی، آزمونی مهم برای سیاستگذار بازار سرمایه محسوب می‌شود. تعادل میان مدیریت ریسک کوتاه‌مدت و بازگرداندن کارکرد طبیعی بازار، تعیین خواهد کرد که این بازگشایی به تثبیت شرایط منجر می‌شود یا وضعیتی جدید از نوسان و بی‌اعتمادی را رقم خواهد زد.

انتخاب نمادهای مناسب برای سرمایه‌گذاری

در شرایط فعلی که بخشی از زیرساخت‌های اقتصادی و تولیدی دچار آسیب شده‌اند، انتخاب نمادهای مناسب برای سرمایه‌گذاری به ارزیابی میزان آسیب‌پذیری شرکت‌ها و سرعت بازگشت آنها به مدار تولید وابسته است. شرکت‌هایی که کمترین وابستگی را به زیرساخت‌های فیزیکی آسیب‌دیده دارند یا فعالیت آنها مبتنی بر خدمات، دارایی‌های مالی یا زنجیره تامین داخلی کم‌ریسک‌تر است، وضعیت باثبات‌تری را تجربه می‌کنند.

در مقابل، نمادهایی که وابستگی بالایی به خطوط تولید سنگین، زیرساخت‌های انرژی، حمل‌ونقل یا تاسیسات صنعتی دارند، در کوتاه‌مدت با عدم قطعیت بیشتری مواجه هستند و بازگشت آنها به شرایط عادی ممکن است زمان‌بر باشد. به همین دلیل، در دوره‌های پرریسک، بازار معمولاً به سمت شرکت‌های بزرگ، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و کسب‌وکارهایی با جریان درآمدی پایدارتر متمایل می‌شود. همچنین شرکت‌هایی که از تنوع در تولید و فروش برخوردارند، معمولاً در برابر شوک‌های داخلی مقاوم‌تر عمل می‌کنند. بر اساس اظهارات تحلیلگران، در این برهه تمرکز بر پایداری سودآوری، نقدشوندگی و میزان آسیب‌پذیری عملیاتی شرکت‌ها با اهمیت است.

تجربه‌ای ناآشنا برای سیاستگذار

برخی کارشناسان با اشاره به توقف کم‌سابقه معاملات بازار سهام در شرایط جنگی، مدیریت این وضعیت را برای سیاستگذار نیز پیچیده و دشوار ارزیابی می‌کنند. تعطیلی بی‌سابقه بازار سهام که ریشه اصلی آن در شرایط جنگی و افزایش ریسک‌های سیستماتیک بوده است، برای سیاستگذار نیز بی‌سابقه محسوب می‌شود. در واقع، به دلیل نااطمینانی‌های کنونی، تصمیم‌گیری برای بازگشایی بازار به مراتب پیچیده‌تر از شرایط عادی شده است.

سیاستگذار با وضعیتی مواجه شده که تجربه مشابه و دقیقی از آن در گذشته وجود نداشته است. مجموعه‌ای از تحولات، از جمله جنگ، آسیب به برخی زیرساخت‌های اقتصادی و توقف طولانی‌مدت معاملات، شرایطی را رقم زده که برای سیاستگذار نیز وضعیتی غیرمرسوم ایجاد کرده است. از این رو، رویکرد محتاطانه در تصمیم‌گیری را می‌توان تا حدودی ناشی از همین نبود تجربه و تلاش برای جلوگیری از بروز شوک‌های شدید در بازار دانست.

اگرچه این احتیاط بیش از حد نیز بدون هزینه نبوده است. طولانی شدن تعطیلی بازار، موجب انباشت تقاضای فروش، افزایش نگرانی سهامداران و تضعیف اعتماد به نقدشوندگی بازار سرمایه شده است. اکنون سیاستگذار در نقطه‌ای قرار دارد که باید میان دو ریسک مهم انتخاب کند: از یک‌سو بازگشایی شتاب‌زده می‌تواند به نوسانات شدید و افت ناگهانی قیمت‌ها منجر شود و از سوی دیگر تداوم تعویق که ممکن است هزینه‌های بی‌اعتمادی را تشدید کند. به نظر می‌رسد احتیاط در این مقطع اجتناب‌ناپذیر است، اما تداوم آن بدون ارائه یک نقشه راه شفاف برای بازگشایی و مدیریت بازار، می‌تواند پیامدهای بلندمدت‌تری برای بازار سرمایه به همراه داشته باشد.