چاپ سیزدهم «آدام اسمیت و ثروت ملل» کاتوزیان منتشر شد

داستان نگارش و انتشار

ایده نگارش این کتاب به سال 1975 میلادی بازمی‌گردد، زمانی که به همایون کاتوزیان پیشنهاد شد به مناسبت دویستمین سالگرد انتشار کتاب «ثروت ملل» آدام اسمیت، که از آثار کلیدی علم اقتصاد سیاسی محسوب می‌شود، آن را ترجمه کند. با این حال، کاتوزیان تصمیم گرفت به جای ترجمه، دست به تألیف زده و کتابی مستقل درباره آدام اسمیت و اثر معروفش بنویسد. این کتاب ابتدا در سال 1976 با عنوان «آدام اسمیت و ثروت ملل» توسط دانشگاه کنت منتشر شد و چاپ دوم آن نیز در سال 2002 به بازار آمد.

ساختار و محتوای کتاب

کتاب همایون کاتوزیان از پنج فصل اصلی تالیفی تشکیل شده که به جنبه‌های مختلف زندگی و اندیشه آدام اسمیت می‌پردازد. این فصول عبارتند از:

• حیات اسمیت
• محیط اجتماعی
• محیط معنوی
• احساسات اخلاقی
• ثروت ملل

پس از این فصول تالیفی، بخشی با عنوان «برگزیده‌ای از ثروت ملل» گنجانده شده که شامل هفت فصل از متن اصلی آدام اسمیت است. کاتوزیان معتقد است که مطالعه کامل کتاب «تحقیقی در ماهیت و علل ثروت ملل» برای استادان، دانشجویان و تمامی علاقه‌مندان به مسائل اقتصادی و اجتماعی ضروری است، اما در عین حال، ترجمه و مطالعه تمامی متن آن را مفید نمی‌داند. او اشاره می‌کند که بخش‌های قابل توجهی از اثر اصلی، مانند بحث مفصل اسمیت درباره تاریخ تغییرات نقره تا قرن هجدهم، امروزه دیگر ضرورت مطالعاتی کمتری دارند.

برگزیده‌هایی که همایون کاتوزیان از «ثروت ملل» تدوین کرده، شامل فصول کلیدی زیر است:

• فصل اول: تقسیم کار
• فصل دوم: پول، ارزش و قیمت
• فصل سوم: توزیع درآمد (مزد، سود و بهره مالکانه)
• فصل چهارم: تراکم سرمایه و توسعه اقتصادی
• فصل پنجم: در ظهور نظام فئودالی و تحول آن به نظام سرمایه‌داری
• فصل ششم: در اندیشه‌ها و نظام‌های گوناگون اقتصاد سیاسی
• فصل هفتم: در نقش دولت

مقدمه چاپ دوم این کتاب توسط همایون کاتوزیان در سال 2002 و در دانشکده شرق‌شناسی دانشگاه آکسفورد نوشته شده که ترجمه فارسی آن نیز بر اساس همین نوبت چاپ عرضه گردیده است.

گزیده‌ای از متن کتاب

من خود از چنین کارخانه کوچکی بازدید کرده‌ام که در آن فقط ده تن کارگر اشتغال داشتند، و در نتیجه بعضی از آنان دو یا سه فعالیت متفاوت را انجام می‌دادند. لیکن با آنکه آنان بسیار تنگدست بودند، و در نتیجه از وسایل کار به اندازه کافی برخورداری نداشتند، با این وصف می‌توانستند روزانه حداکثر دوازده پاوند سنجاق بسازند. در هر پاوند بیش از چهار هزار سنجاق متوسط است. بنابراین آن ده تن به کمک یکدیگر روزانه چهل و هشت هزار سنجاق می‌ساختند و با این حساب که هر یک از آنان [بطور متوسط] سازنده یک دهم آن چهل و هشت هزار سنجاق بودند، می‌توان گفت که هر یک روزانه چهارهزار و هشتصد سنجاق تولید می‌کردند. در حالی که اگر هریک از آنان جداگانه، و بدون آموزش در این فن بخصوص، دست بکار می‌شدند قطعا نمی‌توانستند نفری بیست سنجاق، و شاید حتی یک سنجاق در روز بسازند ...

در صنایع و فنون دیگر نیز تأثیر مستقیم کار، مشابه اثر آن در این صنعت کم اهمیت است، گو اینکه در بسیاری از صنایع و فنون نمی‌توان نیروی کار را تا بدین پایه تقسیم کرد، یا آن را به چنین فعالیت‌های بسیار سهل و ساده‌ای کاهش داد. لیکن تقسیم کار تا آنجا که ممکن و عملی باشد، در هر رشته‌ای سبب افزایش نسبی بهره‌وری نیروی کار می‌گردد. جدا شدن فعالیت‌ها و مشاغل گوناگون [در طی زمان] نیز ظاهراً ناشی از همین مزیت بوده است. این جدایی مشاغل نیز معمولاً در کشورهایی که از سطح بالایی از صنعت و پیشرفت اقتصادی برخوردارند بیشتر به وقوع می‌پیوندند: کارهایی که در یک جامعه بدوی بر عهده یک تن قرار دارد در کشورهای پیشرفته معمولاً توسط چندتن انجام می‌گیرد.

چاپ سیزدهم این کتاب با 204 صفحه و در شمارگان 500 نسخه به بازار نشر عرضه شده است.