نگاهی به اقتصاد ایران و جهان: از معدن تا سیاست‌های پولی و بحران انرژی

رشد سرمایه‌محور در بخش معدن ایران

بخش معدن ایران در سال ۱۴۰۳ با وجود رشد در تعداد معادن، تولید، سرمایه‌گذاری و ارزش افزوده، همچنان یکی از پیشران‌های اصلی اقتصاد کشور محسوب می‌شود. اما این رشد عمدتاً سرمایه‌محور بوده و تمرکز آن در چند استان و ماده معدنی خاص مشهود است.

با این حال، تداوم عدم توازن‌های ساختاری نظیر تمرکز جغرافیایی، وابستگی شدید به سنگ‌آهن و مس، و ضعف در نوآوری، لزوم حرکت به سمت تنوع‌بخشی و توسعه فناوری‌های نوین در این بخش را بیش از پیش برجسته می‌کند.

صادرات چین در مواجهه با تعرفه‌های ترامپ

تعرفه‌های دونالد ترامپ با هدف مهار و تضعیف صادرات چین اعمال شد، اما گزارش نشریه اکونومیست نشان می‌دهد که نه تنها این هدف محقق نشده، بلکه صادرات این کشور روندی افزایشی داشته است. چین با اتخاذ یک مدل صادراتی متفاوت و بهره‌مندی از مزیت‌های ساده، توانسته برخلاف انتظارات آمریکا، صادرات خود را گسترش دهد.

حمایت دولت‌ها از مصرف‌کنندگان در بحران انرژی

تنش‌های اخیر در خاورمیانه و اختلال در تنگه هرمز، شوک بزرگی به بازار جهانی انرژی وارد کرده و نه تنها قیمت نفت، بلکه کل زنجیره انرژی را تحت فشار قرار داده است. در چنین شرایطی، بسیاری از دولت‌ها برای حمایت از مصرف‌کنندگان، به کاهش قیمت‌ها از طریق سقف‌گذاری یا کاهش مالیات روی آورده‌اند.

تجربه بحران ۲۰۲۲ نشان می‌دهد این سیاست‌ها اگرچه سریع هستند، اما کارآمدی لازم را ندارند؛ چرا که هم سیگنال اشتباه به بازار می‌دهند و هم بیشتر به نفع دهک‌های بالاتر جامعه تمام می‌شوند.

در مقابل، حمایت‌های هدفمند، مانند پرداخت مستقیم به خانوارهای کم‌درآمد، می‌تواند هم هزینه کمتری داشته باشد و هم اثرگذاری بیشتری از خود نشان دهد. نمونه‌هایی از هلند تا اندونزی حاکی از آن است که استفاده از زیرساخت‌های موجود، کلید اجرای سریع و مؤثر این سیاست‌هاست.

در نهایت، راه‌حل پایدار تنها به حمایت‌های کوتاه‌مدت محدود نمی‌شود؛ سرمایه‌گذاری در بهره‌وری انرژی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، مهم‌ترین مسیر برای افزایش تاب‌آوری اقتصادها در برابر شوک‌های آینده است.

آینده مبهم تولید خودرو در ایران

بررسی روند تولید خودرو در دو سال گذشته، مجموعه‌ای از چالش‌های هم‌زمان را در این صنعت آشکار می‌سازد؛ از تأمین قطعات و محدودیت‌های ارزی گرفته تا مشکلات قیمت‌گذاری. با توجه به پایداری بخش زیادی از این چالش‌ها و ظهور مشکلات جدید، این پرسش مطرح می‌شود که آیا صنعت خودرو در سال جاری قادر به حفظ سطح تولید خود خواهد بود؟

سیاست‌های مهاجرتی: از ترکیه تا استرالیا

روند مهاجرت به ایران در سال‌های اخیر نوسانات زیادی داشته است. در حالی که برخی گزارش‌ها از مهاجرت ۲.۵ میلیون افغانستانی به ایران در سال ۲۰۲۲ خبر داده‌اند، هنوز آمار قطعی و دقیقی درباره مهاجران قانونی و غیرقانونی در کشور وجود ندارد.

سیاست‌های مهاجرتی ایران همواره مورد نقد پژوهشگران بوده است. اخیراً، بازوی پژوهشی مجلس در گزارشی به بررسی تجارب جهانی در سیاست‌گذاری و مواجهه با مهاجران پرداخته است.

عملکرد اوره‌سازان بورسی در زمستان ۱۴۰۴

زمستان ۱۴۰۴ آزمونی جدی برای صنعت اوره و آمونیاک ایران بود. محدودیت تأمین گاز در بهمن‌ماه، بخش بزرگی از ظرفیت تولید را از مدار خارج کرد و به افت شدید عملکرد شرکت‌ها منجر شد. اما ورق در اسفندماه برگشت.

با بهبود نسبی تأمین گاز، واحدهای تولیدی دوباره فعال شدند و آمارها جهش قابل‌توجهی را نشان دادند. از رشد بیش از ۱۱۰۰ درصدی تولید در خراسان تا جهش ۱۵۰۰ درصدی فروش در کرمانشاه، نشانه‌هایی از بازگشت سریع صنعت دیده می‌شود. در این میان، شرکت‌هایی مانند پردیس با استفاده هوشمندانه از موجودی انبار، فروش خود را به شکل چشمگیری افزایش دادند.

با این حال، باید توجه داشت که بخشی از این رشد، نتیجه افت شدید ماه قبل است. آینده این صنعت همچنان به متغیرهای کلیدی نظیر تأمین پایدار گاز، وضعیت صادرات و ریسک‌های سیاسی منطقه وابسته است؛ عواملی که می‌توانند مسیر این بازگشت را تثبیت یا دوباره مختل کنند.

کوین وارش و رقابت برای ریاست فدرال رزرو

رقابت برای ریاست فدرال رزرو وارد مرحله حساسی شده و کوین وارش در کانون توجه قرار گرفته است. او در جلسه تأیید صلاحیت خود تلاش کرد تا پیامی کلیدی به بازارها بدهد: استقلال از دونالد ترامپ.

در حالی که ترامپ صراحتاً خواستار کاهش سریع نرخ بهره است، وارش از ارائه هرگونه تعهد مشخص خودداری کرد و بر عدم «راهنمایی پیش‌نگر» تأکید داشت. همین موضوع باعث شد برخی سناتورها، از جمله الیزابت وارن، نسبت به استقلال واقعی او ابراز تردید کنند. وارش همچنین با انتقاد از عملکرد فدرال رزرو در کنترل تورم پس از کرونا، بر ضرورت بازنگری در چارچوب سیاست پولی تأکید کرد، اما بدون ارائه جزئیات روشن.

در کنار این چالش‌ها، مسائل سیاسی و حتی وضعیت مالی شخصی او نیز به موضوع بحث تبدیل شده است. در چنین فضایی، مسیر رسیدن وارش به ریاست فدرال رزرو بیش از هر چیز به توانایی‌اش در جلب اعتماد هم‌زمان سیاستمداران و بازارها بستگی دارد.

درخواست سوآپ ارزی امارات از آمریکا

درخواست امارات برای ایجاد خط سوآپ ارزی با فدرال رزرو، سیگنالی مهم برای بازارهای جهانی است. این ابزار معمولاً زمانی مطرح می‌شود که ریسک‌های مالی یا ارزی در حال افزایش باشد. سوآپ ارزی به بانک‌های مرکزی اجازه می‌دهد بدون فشار به بازار آزاد، به طور مستقیم به دلار دسترسی پیدا کرده و کمبود نقدینگی را مدیریت کنند.

تجربه بحران ۲۰۰۸ و دوران کرونا نشان داده است که کمبود دلار می‌تواند به سرعت به بی‌ثباتی مالی تبدیل شود؛ به همین دلیل، کشورها تلاش می‌کنند از قبل خود را آماده کنند. با وجود ذخایر ارزی بالای امارات، وابستگی این کشور به جریان دلار، به ویژه از محل نفت، باعث شده ریسک‌هایی مانند اختلال در صادرات یا خروج سرمایه جدی گرفته شود.

در این چارچوب، درخواست سوآپ بیش از آنکه نشانه بحران باشد، یک اقدام پیشگیرانه است؛ تلاشی برای حفظ ثبات در شرایطی که عدم قطعیت‌های منطقه‌ای و جهانی رو به افزایش است.