تمرکززدایی در آموزش عالی؛ از سیاست‌های نوین وزارت علوم تا چالش‌های قزوین

سیاست‌های نوین در آموزش عالی و چالش‌های پیش‌رو

ابوالفضل واحدی، معاون وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در کارگروه استانی آموزش عالی که در دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین برگزار شد، به تشریح برنامه‌های وزارتخانه برای ارتقای کیفیت آموزش عالی پرداخت. وی با اشاره به «تمرکززدایی» به عنوان یکی از سیاست‌های کلیدی، بر لزوم استفاده از ظرفیت‌های استانی برای تصمیم‌گیری‌های متناسب با شرایط منطقه‌ای تاکید کرد.

روند شکل‌گیری کارگروه‌های آموزش عالی استانی

نخستین مصوبه تشکیل کارگروه آموزش عالی استانی در سال ۱۳۹۹ به تصویب رسید، اما به دلیل تغییر دولت در سال ۱۴۰۰، این کارگروه‌ها تشکیل نشدند. در سال ۱۴۰۲، آیین‌نامه بازنگری شد و با روی کار آمدن دولت چهاردهم و بهره‌گیری از تجربیات گذشته، آیین‌نامه اصلاحی جدیدی ابلاغ گردید. این آیین‌نامه وظایف جدیدی را پیش‌بینی کرده که مشارکت تمامی بازیگران آموزش عالی استانی و توجه به موضوع آمایش سرزمینی از محورهای اصلی آن است.

آموزش عالی؛ سرمایه‌گذاری برای آینده

واحدی آموزش عالی را نه یک هزینه، بلکه سرمایه‌گذاری برای آینده کشور دانست. او با اشاره به حملات دشمن به ۳۰ دانشگاه و شهادت تعدادی از اساتید و دانشجویان، تاکید کرد که چراغ علم و دانش هرگز خاموش نخواهد شد.

آیین‌نامه جدید آموزش مجازی

معاون وزیر علوم از در دستور کار قرار گرفتن آیین‌نامه بهره‌گیری از آموزش مجازی در دوره‌های حضوری خبر داد. بر اساس این آیین‌نامه، دانشگاه‌ها مجازند تا ۲۵ درصد از کلاس‌های خود را به صورت مجازی برگزار کنند، مشروط بر اینکه الزامات سخت‌افزاری و آموزش اساتید رعایت شود.

پتانسیل‌های استان قزوین و چالش‌های آموزش مجازی

واحدی به پتانسیل بالای استان قزوین با ۴۵ مؤسسه آموزش عالی، پارک علم و فناوری و مرکز رشد اشاره کرد و نزدیکی آن به تهران را یک مزیت بزرگ برشمرد. وی همچنین به کاستی‌های موجود در حوزه آموزش مجازی اشاره کرد و گفت: «در گذشته از سر ناچاری، بدون فراهم کردن استانداردها و زیرساخت‌های لازم به سراغ آموزش مجازی رفتیم؛ در حالی که آموزش مجازی، دیجیتال و هوشمند از نظر مبانی و شاخص‌ها با یکدیگر متفاوتند. امروزه در دنیا نگاه ویژه‌ای به «آموزش هوشمند» وجود دارد و با سرمایه‌گذاری کلان، به‌عنوان دریچه‌ای نو و مؤثر در آموزش به آن نگریسته می‌شود.»

اصلاح اساسنامه دانشگاه پیام نور

وی در پایان سخنانش به وضعیت دانشگاه پیام نور اشاره کرد و گفت: «این دانشگاه در مقاطعی تحت تأثیر تصمیمات سیاسی قرار گرفت که مبنای علمی و منطقی نداشت. اکنون سیاست وزارت علوم این است که به جای انحلال، به نیازهایی که منجر به تأسیس این دانشگاه شده بازگردیم، اساسنامه آن را اصلاح کرده و با تکیه بر عدالت آموزشی، به ترویج علم کمک کنیم.»

قزوین؛ استانی تولیدمحور با چالش‌های زیستی و آموزشی

علی رحمانی، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان قزوین، در این کارگروه به ویژگی‌های اقتصادی استان اشاره کرد. وی اظهار داشت که قزوین با داشتن چهار هزار واحد صنعتی، استانی صنعتی و کشاورزی محسوب می‌شود و بیش از ۵۳ درصد اقتصاد استان مبتنی بر تولید است، در حالی که سهم بخش خدمات کمتر از ۵۰ درصد است.

ظرفیت‌های کشاورزی و صنعتی

• پنج درصد از محصولات کشاورزی کشور در استان قزوین تولید می‌شود.
• قزوین دارای بالاترین تراکم واحدهای صنعتی در کشور است.
• در حوزه درآمدهای مالیاتی، استان قزوین پس از تهران، رتبه دوم کشور را به خود اختصاص داده است.

فشار بر ظرفیت‌های زیستی و کاهش دانشجویان

رحمانی تاکید کرد که قزوین استانی تولیدمحور است و یکی از اهداف اصلی، پایه‌گذاری قوانین و قواعد توسعه پایدار است. وی افزود: «با توجه به حجم بالای تولید و بارگذاری صنعتی، فشار زیادی بر ظرفیت‌های زیستی استان وارد شده است؛ به‌طوری‌که بر اساس محاسبات انجام‌شده از طریق شاخص ردپای کربن، حدود شش‌برابر ظرفیت زیستی استان بارگذاری صورت گرفته است.» وی همچنین از کاهش تعداد دانشجویان استان قزوین به یک‌سوم خبر داد.

نیاز به آموزش‌های مهارتی و نقش دانشگاه‌ها

بخش‌های کشاورزی و صنعت نیازمند توسعه آموزش‌های مهارتی و حرفه‌آموزی هستند. بسیاری از واحدهای صنعتی اقدام به ایجاد مدارس و دانشگاه‌های صنعتی در جوار صنایع کرده‌اند که اقدامی مثبت در راستای پیوند صنعت و آموزش است.

تاکید بر آموزش حضوری

رحمانی بر این باور است که آموزش مجازی رسالت اصلی دانشگاه‌های مادر نیست و باید در دانشگاه‌های خاص دنبال شود. وی تاکید کرد: «رسالت اصلی دانشگاه‌های بزرگ و مادر، آموزش حضوری است. اگر دانشگاه‌ها در برابر شرایط و مطالبات دانشجویان تسلیم شوند، ممکن است تبعات نامطلوبی به همراه داشته باشد؛ بنابراین نباید آموزش چهره‌به‌چهره و سنتی به فراموشی سپرده شود.»

اهمیت زنجیره ارزش

رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان قزوین در پایان یادآور شد که توجه به زنجیره ارزش در تمامی بخش‌ها، به‌ویژه صنعت و کشاورزی، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.