بارندگی‌های بهاری و امید به احیای مراتع گلستان؛ نیاز به ۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای مدیریت بحران

وضعیت مراتع و چالش بیابان‌زایی در گلستان

کارشناسان منابع طبیعی بر این باورند که همراهی بارش‌های اخیر با برنامه‌های کاشت نهال و عملیات بیولوژیکی می‌تواند به طور چشمگیری کیفیت خاک مراتع بیابانی را بهبود بخشیده و امکان احیای مناطق آسیب‌دیده را افزایش دهد. بر اساس آخرین برآوردها، از مجموع ۷۶۰ هزار هکتار مرتع در شمال گلستان، حدود ۳۰۶ هزار هکتار در معرض خطر بیابانی شدن قرار دارد. در این میان، ۱۳۰ هزار هکتار به عنوان «کانون بحران» و ۷۰ هزار هکتار آن مستقیماً تحت تأثیر تهدید ریزگردها قرار دارد.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان اظهار داشت: «بارندگی‌های بهاری امسال، به‌ویژه در مناطق مرتعی شمال گنبدکاووس، آق‌قلا و کلاله، باعث افزایش چشمگیر پوشش گیاهی شده که این امر نه تنها چشم‌انداز منطقه را متحول کرده، بلکه نقش مهمی در تثبیت خاک و جلوگیری از بلند شدن گرد و غبار ایفا می‌کند.»

ریشه‌های پدیده ریزگرد و پیامدهای آن

پدیده ریزگرد در گلستان از اوایل دهه ۱۳۹۰ و با خشک شدن بخش‌های عمده‌ای از تالاب گمیشان آغاز شد. این وضعیت با خشک شدن تالاب‌های آلاگل، آلماگل و آجی‌گل به دلیل خشکسالی و عدم تامین حق‌آبه‌ها تشدید یافت و کانون‌های داخلی گردوغبار در شمال استان فعال شدند. از آن زمان تاکنون، غلظت ذرات معلق در گنبدکاووس، بندرترکمن و گمیشان بارها از حد استاندارد فراتر رفته و دامنه آن به گرگان و شهرهای کوهپایه‌ای نیز رسیده است.

مدیریت سیلاب و سازه‌های آبخیزداری

اگرچه بارندگی‌های اخیر امیدها را برای پایان دوره خشکسالی زنده کرده، اما این بارش‌ها با خساراتی ناشی از سیلاب‌ها به زمین‌های کشاورزی و عرصه‌های ملی نیز همراه بوده است. تغییرات اقلیمی و وقوع بارندگی‌های سیلابی، نیاز به ساخت سازه‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری را در تمام شهرستان‌های گلستان پررنگ‌تر کرده است.

مدیرکل منابع طبیعی گلستان تأکید کرد: «ایجاد سازه‌های سرشاخه‌گیر و رسوب‌گیر در بستر رودخانه‌های خطرناک، خسارت سیلاب به مناطق پایین‌دست و سدها را کاهش می‌دهد.» وی افزود که در برخی از این سازه‌ها با کاربری آبخوان‌داری، آب ناشی از سیلاب در حوضچه‌ها جمع شده و به خاک نفوذ می‌کند که این فرآیند باعث تغذیه سفره‌های زیرزمینی و بهبود کیفیت خاک برای کشاورزی می‌شود.

• ۲۶۳ بندخاکی
• ۵۳۰ سازه سنگ‌ملات
• ۷۴ سازه سرشاخه‌گیر
• ۵ سازه پخش سیلاب
• ۱,۲۵۰ سازه گاویونی

این سازه‌ها در عرصه‌های منابع طبیعی گلستان با ظرفیت ذخیره ۷۰ میلیون مترمکعب آب احداث شده‌اند و نقش مهمی در کاهش فرسایش خاک و مدیریت سیلاب‌ها ایفا می‌کنند.

راهکارهای مقابله با بیابان‌زایی و ریزگردها

با اشاره به وجود چهار کانون بحرانی ریزگرد در گمیشان، آق‌قلا و گنبدکاووس، مدیرکل منابع طبیعی گلستان بیان کرد: «کاشت نهال مرتعی، بوته‌کاری و اجرای عملیات بیولوژیک و بیومکانیکی در کنار پروژه‌های آبخیزداری، از راهکارهای مؤثر کاهش مساحت مناطق بیابانی است.» در اسفند ماه سال گذشته، حدود ۶۰۰ هزار اصله نهال در ۷۰۰ هکتار از مراتع بیابانی گلستان، به‌ویژه در شمال گنبدکاووس و آق‌قلا کاشته شد. وی همچنین بر اجرای طرح «کمربند سبز» در اراضی شمالی استان تأکید کرد، اما هشدار داد که اعتبارات فعلی برای اجرای کامل این طرح کافی نیست و نیاز به سرمایه‌گذاری بیشتر احساس می‌شود.

تخصیص اعتبار برای مدیریت بحران

رئیس کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس شورای اسلامی، در سفر اخیر خود به گلستان، اعلام کرد که ۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار ویژه از سوی وزارت نیرو و سازمان مدیریت بحران برای مدیریت سیلاب و رسیدگی به وضعیت منابع آب استان اختصاص یافته است. وی با تأکید بر پایان دوره خشکسالی و ورود به مرحله ترسالی، لایروبی رودخانه‌ها و کانال‌ها را برای کاهش خسارات احتمالی به بخش کشاورزی ضروری دانست.

گلستان با وسعتی بیش از ۲۰ هزار کیلومتر مربع، میزبان ۴۵۲ هزار و ۱۸۵ هکتار از جنگل‌های هیرکانی در نوار جنوبی و ۸۶۲ هزار هکتار مرتع در نوار شمالی است که حفظ و احیای این اکوسیستم‌ها، اولویت اصلی مدیریت منابع طبیعی در این استان محسوب می‌شود.