تنگه هرمز: گلوگاه پنهان اما تعیین‌کننده در اقتصاد فناوری جهان

نقش هرمز در تأمین انرژی هوش مصنوعی

بر اساس گزارش «مجمع جهانی اقتصاد»، هرگونه اختلال در تنگه هرمز می‌تواند به منزله «آزمون استرسی برای اقتصاد فیزیکی هوش مصنوعی» عمل کند. دلیل این حساسیت، وابستگی شدید مراکز داده و زیرساخت‌های پردازشی هوش مصنوعی به انرژی پایدار است. بخش قابل توجهی از گاز طبیعی مایع (LNG) جهان از طریق این تنگه عبور می‌کند؛ برآوردهای بین‌المللی نشان می‌دهد که حدود یک‌پنجم تجارت جهانی LNG از منطقه خلیج فارس و از مسیر تنگه هرمز انجام می‌شود.

این موضوع، تنگه هرمز را به یکی از نقاط کلیدی در تأمین انرژی مراکز داده تبدیل کرده است. هرگونه اختلال در این مسیر می‌تواند به پیامدهای زیر منجر شود:

• افزایش قیمت انرژی
• بالا رفتن هزینه برق مراکز داده
• افزایش هزینه آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی

این مسائل به طور مستقیم بر شرکت‌های بزرگ فناوری مانند مایکروسافت، آمازون و انویدیا اثر گذاشته و می‌تواند سرعت توسعه مدل‌های هوش مصنوعی را در سطح جهانی کاهش دهد. تمرکز شدید صنعت هوش مصنوعی در چند شرکت محدود نیز، این اکوسیستم را در برابر شوک‌های انرژی و ژئوپلیتیکی آسیب‌پذیرتر کرده است.

اهمیت هرمز در صنعت نیمه‌هادی و تأمین هلیوم

بحران تنها به حوزه انرژی محدود نمی‌شود. گزارش‌های تخصصی نشان می‌دهد که یکی از ابعاد کمتر دیده‌شده تنگه هرمز، نقش آن در تأمین مواد حیاتی صنعت نیمه‌هادی‌ها، به‌ویژه گاز هلیوم است. هلیوم در فرآیند تولید تراشه‌های پیشرفته برای موارد زیر کاربرد دارد:

• خنک‌سازی تجهیزات
• ایجاد محیط خنثی
• تست کیفیت ویفرها

نبود هلیوم می‌تواند خطوط تولید را به طور جدی مختل کند. بخش قابل توجهی از تولید جهانی هلیوم در کشور قطر متمرکز است و صادرات آن از مسیر تنگه هرمز انجام می‌شود. همین موضوع باعث شده هرگونه اختلال در این مسیر، مستقیماً عرضه جهانی هلیوم را تهدید کند. گزارش‌ها به کمبود هلیوم در بازار جهانی و اثر آن بر زنجیره تأمین فناوری اشاره کرده و تأکید دارند که این بحران در حال اثرگذاری بر تولید نیمه‌هادی‌ها است.

در صورت تشدید این وضعیت، صنعت تراشه با پیامدهای جدی مواجه خواهد شد:

شرکت‌هایی مانند سامسونگ الکترونیکس و اس‌کی هاینیکس که سهم عمده‌ای در تولید حافظه دارند، بیشترین آسیب‌پذیری را در این شرایط خواهند داشت. این بحران همچنین می‌تواند به تأخیر در تولید محصولات الکترونیکی مصرفی و کاهش عرضه سرورها و تجهیزات پردازشی منجر شود.

تنگه هرمز؛ گره ژئو-فناوری جهانی

تأثیر این بحران تنها محدود به صنعت تراشه نیست، بلکه به صورت زنجیره‌ای کل اکوسیستم فناوری را تحت تأثیر قرار می‌دهد. افزایش قیمت انرژی و کمبود مواد اولیه، هم‌زمان فشار مضاعفی بر توسعه هوش مصنوعی و زیرساخت‌های ابری وارد می‌کند و می‌تواند روند رشد اقتصاد دیجیتال جهانی را کند سازد.

در جمع‌بندی، تنگه هرمز دیگر صرفاً یک مسیر انرژی نیست، بلکه به یک گره ژئو-فناوری جهانی تبدیل شده است. این گره به طور هم‌زمان بر سه ستون اصلی اقتصاد دیجیتال اثر می‌گذارد:

• انرژی مراکز داده
• تولید تراشه‌های پیشرفته
• تأمین مواد حیاتی مانند هلیوم

در چنین شرایطی، ثبات این گذرگاه می‌تواند یکی از عوامل تعیین‌کننده در آینده رقابت فناوری جهان باشد؛ رقابتی که امروز بیش از هر زمان دیگری به جغرافیای انرژی و مواد خام وابسته شده است.