افت جایگاه ایران در مقالات هوش مصنوعی و رشد در پروژه‌های متن‌باز

افت و خیز جایگاه ایران در هوش مصنوعی: چالش‌ها و فرصت‌ها

تحلیل‌های جامع از شاخص‌های علمی و فناورانه در حوزه هوش مصنوعی نشان می‌دهد که جایگاه ایران در تولید مقالات کنفرانسی این بخش طی یک دهه گذشته با نوسانات و افت قابل توجهی روبرو بوده است. این در حالی است که در حوزه پروژه‌های نرم‌افزاری متن‌باز، ایران روندی رو به رشد را تجربه کرده و توانسته است سهم خود را در توسعه فناوری‌های نوین افزایش دهد.

کاهش سهم ایران در مقالات کنفرانسی

ایران که تا سال ۲۰۱۴ با در اختیار داشتن حدود ۱.۹ درصد از کل مقالات کنفرانسی هوش مصنوعی جهان، پیشتاز کشورهای منطقه بود، پس از آن جایگاه خود را به ترکیه واگذار کرد و از سال ۲۰۲۲ به رتبه چهارم منطقه سقوط کرده است. در حال حاضر، سهم ایران از این مقالات به حدود ۰.۵ درصد در جهان کاهش یافته است. این روند نزولی، به ویژه در کنفرانس‌های برتر هوش مصنوعی، مشهودتر است؛ جایی که ایران با تنها ۰.۲ درصد از مقالات، در پایین‌ترین جایگاه منطقه در کنار ترکیه قرار دارد. این وضعیت، ارتباطات اندک بین‌المللی علمی ایران در ۱۰ سال گذشته را بازتاب می‌دهد و انتقال، نفوذ و جذب دانش بین‌المللی را به شدت محدود کرده است.

در میان کشورهای منطقه، رژیم صهیونیستی با حدود ۲ درصد از کل مقالات جهان در کنفرانس‌های برتر هوش مصنوعی، با اختلاف، پیشرو در منطقه خاورمیانه است.

کاهش تعداد مقالات کنفرانسی ایران در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴، از ۶۳۱ مقاله به ۲۴۵ مقاله، به دلایل متعددی از جمله تحریم‌های بین‌المللی، کاهش بودجه‌های تحقیقاتی و تغییرات در سیاست‌های علمی کشور مرتبط است. اگرچه در سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ شاهد رشد مثبتی بودیم، اما از سال ۲۰۱۸ به بعد، نوسانات دوباره آغاز شد و در سال ۲۰۲۳ تعداد مقالات به ۳۵۵ کاهش یافت که نشان‌دهنده تاثیر مستقیم شرایط اقتصادی و سیاسی بر فعالیت‌های پژوهشی کشور است.

رشد چشمگیر در پروژه‌های نرم‌افزاری متن‌باز

در مقابل افت در تولید مقالات، بررسی شاخص‌های مربوط به پروژه‌های نرم‌افزاری متن‌باز نشان‌دهنده مشارکت رو به رشد ایران در این بخش است. ایران با در اختیار داشتن ۱.۱ درصد از کل پروژه‌های هوش مصنوعی منبع‌باز در جهان، پس از ترکیه در جایگاه دوم منطقه قرار دارد. این در حالی است که در سال ۲۰۲۰، سهم ایران تنها ۰.۳ درصد بود که نشان‌دهنده یک روند رو به رشد با شیب مناسب است.

جایگاه ایران در پروژه‌های با تأثیر بالا

از نظر مشارکت در پروژه‌های با تأثیر بالای منبع‌باز هوش مصنوعی در دنیا، ایران پس از ترکیه با ۰.۶ درصد، همچنان در جایگاه دوم منطقه و در کنار رژیم صهیونیستی قرار دارد. در این شاخص کیفی، فاصله ایران با کشورهای امارات و عربستان نیز اندک است. ادامه این روند می‌تواند باعث افزایش سهم ایران در پروژه‌های هوش مصنوعی شود و این ظرفیت وجود دارد که ایران در سال‌های آینده در گام اول از کشورهایی مانند کره جنوبی و در مرحله دوم از آلمان پیشی گیرد.

اهمیت پروژه‌های متن‌باز

پروژه‌های متن‌باز هوش مصنوعی در پلتفرم‌هایی مانند گیت‌هاب، معیارهای مهمی را برای ارزیابی توسعه نرم‌افزارهای مرتبط با هوش مصنوعی، از جمله مکان و ابزارهای مورد استفاده، فراهم می‌کنند. این معیارها به عنوان شاخصی برای بررسی روندهای توسعه برنامه‌ها و پروژه‌های نرم‌افزاری عمل می‌کنند.

چشم‌انداز و توصیه‌ها

برای بهبود وضعیت و افزایش سهم ایران در مقالات کنفرانسی هوش مصنوعی، نیاز به برنامه‌ریزی دقیق‌تر، افزایش بودجه‌های تحقیقاتی، تقویت همکاری‌های بین‌المللی و حمایت بیشتر از محققان داخلی وجود دارد. این اقدامات می‌تواند به پایداری رشد علمی و فناورانه کشور در این حوزه کمک شایانی کند.