افت شاخص تولید صنعتی و افزایش ۶۹ درصدی هزینه‌ها در بهمن ۱۴۰۴

افت تولید و چالش‌های عرضه و تقاضا

بر اساس گزارش جدید پژوهشکده پولی و بانکی، شاخص تولید صنعتی شرکت‌های بورسی تا پایان بهمن‌ماه در مقیاس ۱۲ماهه به منفی ۱.۹ درصد رسیده است. این شاخص، که نماگر مهمی برای وضعیت واقعی صنعت کشور محسوب می‌شود، در بهمن‌ماه نسبت به دی‌ماه نیز ۵.۶ درصد کاهش یافته است. این روند تضعیف تولید، نشان می‌دهد که مشکلات به یک بازه کوتاه محدود نبوده و در ماه‌های اخیر نیز ادامه داشته است.

• تنها چهار صنعت محصولات دارویی، دستگاه‌های برقی، فرآورده‌های نفتی و محصولات فلزی موفق به ثبت رشد مثبت شده‌اند.
• صنایع لاستیک و پلاستیک، منسوجات و ماشین‌آلات و تجهیزات بیشترین افت را تجربه کرده‌اند.

در سمت عرضه، کاهش تولید و تغییرات نامتناسب در موجودی انبار، حاکی از اختلال در تأمین نهاده‌ها، کمبود برق و گاز یا افزایش هزینه‌های تولید است. از سوی دیگر، فروش صادراتی شرکت‌های صنعتی بورسی در بهمن ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲.۵ درصد کاهش یافته است و تنها صنعت فرآورده‌های نفتی رشد مثبت داشته است. این امر نشان می‌دهد که فشارها تقریباً تمامی صنایع را دربر گرفته است.

افزایش بی‌سابقه هزینه‌های تولید

یکی از مهم‌ترین عواملی که بر عملکرد بنگاه‌ها تأثیر منفی گذاشته، افزایش چشمگیر هزینه‌های تولید است. مقایسه شاخص قیمت صنعتی با تورم تولیدکننده بخش صنعت نشان می‌دهد که این دو شاخص در سال‌های اخیر مسیر مشابهی داشته و در سال گذشته به سطوح بسیار بالایی رسیده‌اند.

طبق محاسبات، هزینه تولید بنگاه‌های صنعتی در بهمن ۱۴۰۴ حدود ۶۹ درصد بیشتر از بهمن ۱۴۰۳ بوده است.

این رشد در برخی صنایع به مراتب شدیدتر بوده است:

• صنعت محصولات کاغذی با تورم ۱۶۳ درصدی بیشترین افزایش هزینه را ثبت کرده است.
• صنایع غذایی نیز با رشد بالای ۱۰۰ درصد در زمره بخش‌های آسیب‌دیده قرار گرفته‌اند.
• در مقابل، محصولات فلزی کمترین تورم تولید را داشته‌اند، اما حتی در این گروه نیز هزینه‌ها ۴۰ درصد افزایش یافته است.

تفاوت عملکرد بر اساس اندازه و وابستگی به واردات

ساختار صنعت کشور در برابر شوک‌های اقتصادی یکدست نیست و تفاوت عملکرد شرکت‌های بزرگ و کوچک، و نیز صنایع واردات‌محور و غیر واردات‌محور، این موضوع را نشان می‌دهد.

• شرکت‌های بزرگ به‌دلیل دسترسی بهتر به منابع مالی و بازارهای خارجی، نوسانات کمتری را تجربه کرده‌اند، هرچند از ابتدای سال ۱۴۰۴ رشد آن‌ها منفی شده است.
• شرکت‌های کوچک در ماه‌های اخیر نوسان بیشتری داشته‌اند و در بهمن توانسته‌اند رشد مثبتی ثبت کنند.

صنایعی که وابستگی بیشتری به واردات دارند، در برابر محدودیت‌های ارزی و تجاری آسیب‌پذیرتر بوده و هم‌زمان با تشدید موانع وارداتی، رشد آن‌ها نیز افت کرده است. همچنین، کالاهای واسطه‌ای و مصرفی در بهمن‌ماه رشد منفی داشته‌اند، اما کالاهای سرمایه‌ای نوسانات بیشتری را نشان داده‌اند که بیانگر حساسیت بالای این گروه به بحران‌ها و شوک‌های اقتصادی است.

در مجموع، تصویر صنعت کشور حتی پیش از «جنگ» نیز مطلوب نبود. افت تولید، کاهش صادرات، افزایش هزینه‌ها و فشار محدودیت‌های انرژی، همگی نشان می‌دهند صنعت ایران در مسیر دشواری قرار داشته است. با توجه به هدف قرار گرفتن برخی صنایع بزرگ، بازگشت به وضعیت قبل نیازمند زمان و سرمایه قابل توجهی خواهد بود. این داده‌ها بر نیاز فوری به بازسازی ظرفیت‌های تولیدی و کاهش آسیب‌پذیری ساختاری صنعت تأکید می‌کنند؛ مسیری که بدون بهبود روابط اقتصادی، ثبات در تأمین نهاده‌ها و کاهش فشارهای بیرونی، به‌سادگی هموار نخواهد شد.