عقب‌نشینی‌های مکرر ترامپ از تهدید ایران و پیامدهای آن

اولتیماتوم‌های ترامپ و عقب‌نشینی‌های مکرر

در طول یک ماه گذشته، تهدیدهای دونالد ترامپ علیه ایران، از هدف قرار دادن نیروگاه‌ها فراتر رفته و بخش وسیعی از زیرساخت‌های غیرنظامی را دربر گرفته است. با این حال، تلاش‌های او برای وادار کردن تهران به بازگشایی تنگه هرمز و پذیرش شروط واشنگتن، تاکنون بی‌نتیجه مانده است.

نخستین ضرب‌الاجل و عقب‌نشینی ۳۶ ساعته

شبکه «۱۲» عبری‌زبان گزارش داده است که نخستین ضرب‌الاجل ترامپ در ۲۲ مارس تعیین شد. او در پیامی در پلتفرم «تروث سوشال» هشدار داد که اگر ایران ظرف ۴۸ ساعت تنگه هرمز را باز نکند، ایالات متحده نیروگاه‌های ایران را نابود خواهد کرد. این تهدید، ابعادی فراتر از هشدارهای سیاسی معمول داشت.

اما تنها ۳۶ ساعت بعد، ترامپ با ادعای «گفت‌وگوهای خوب» با ایران، مهلت تعیین‌شده را برای پنج روز دیگر تمدید کرد. او در این باره گفت: «یک دوره پنج‌روزه را در نظر می‌گیریم و می‌بینیم اوضاع چگونه پیش می‌رود. اگر همه‌چیز خوب پیش برود، کار را تمام می‌کنیم؛ وگرنه به بمباران آن‌ها ادامه خواهیم داد.»

تأثیر بازارهای مالی و گسترش تهدیدها

سه روز بعد، در ۲۶ مارس، با نزدیک شدن به پایان مهلت، بازارهای مالی آمریکا با افتی محسوس روبه‌رو شدند. ترامپ که به نوسانات بورس حساس است، بار دیگر از اولتیماتوم خود عقب نشست و ۱۰ روز دیگر به مهلت قبلی افزود. او مدعی شد ایران خواستار این فرصت تازه شده و مذاکرات «به‌خوبی» در جریان است.

در ۳۰ مارس، ترامپ سطح تهدیدها را گسترش داد و اعلام کرد در صورت عدم بازگشایی تنگه هرمز و نرسیدن به توافق، واشنگتن دامنه حملات خود را به زیرساخت‌های نفتی، جزیره خارک، تأسیسات آب‌شیرین‌کن، پل‌ها و نیروگاه‌های برق نیز خواهد کشاند. با این حال، در همان پیام از «پیشرفت بزرگ» در مذاکرات سخن گفت و رهبری جدید تهران را «قابل اعتمادتر» توصیف کرد، که نشان‌دهنده نوسان در راهبرد کاخ سفید بود.

تهدیدهای بی‌سابقه و آتش‌بس دو هفته‌ای

با وجود تشدید تهدیدها، ایران از موضع خود عقب ننشست و ترامپ مجبور شد مهلت را برای ۲۴ ساعت دیگر تمدید کند. او هم‌زمان، بی‌سابقه‌ترین تهدید خود را مطرح کرد: «امشب یک تمدن کامل خواهد مرد و هرگز باز نخواهد گشت. نمی‌خواهم چنین اتفاقی بیفتد، اما به‌احتمال زیاد رخ خواهد داد.» او همچنین با ادبیاتی تند نوشت: «این تنگه لعنتی را باز کنید، ای اوباش دیوانه، وگرنه در جهنم زندگی خواهید کرد.» اما این تهدیدهای آتشین نیز به اقدام نظامی منجر نشد.

یک ساعت و نیم مانده به پایان مهلت، ترامپ آتش‌بس دو هفته‌ای در برابر بازگشایی تنگه هرمز را اعلام کرد. با نزدیک شدن به پایان این مهلت و در حالی که تنگه همچنان بسته بود، او در گفت‌وگو با «بلومبرگ» گفت احتمال تمدید دوباره اولتیماتوم بسیار اندک است. با این حال، پنجمین تعویق نیز اعلام شد؛ تعویقی که به گفته او تا زمانی ادامه خواهد یافت که رهبری ایران «درخواستی واحد» ارائه کند.

انتقال میدان رویارویی از آسمان به دریا

به نوشته وال‌استریت ژورنال، با وجود پایان حملات هوایی آمریکا و متحدانش علیه ایران، صحنه میدانی نه تنها آرام نشده، بلکه به یک تقابل مستقیم دریایی در تنگه هرمز تبدیل شده است. این گذرگاه حیاتی عملاً از مدار عادی فعالیت خارج شده و با افزایش اصطکاک‌های دریایی میان نیروهای ایرانی و آمریکایی، به نقطه‌ای برای اعمال فشار راهبردی تبدیل شده است.

• تنگه هرمز: گذرگاهی حیاتی که عملاً از مدار عادی فعالیت خارج شده است.
• افزایش اصطکاک: عملیات در تنگه ابعادی خطرناک‌تر به خود گرفته، به ویژه پس از حمله به کشتی‌های تجاری و عملیات رهگیری.
• محاصره دریایی: واشنگتن همچنان محاصره دریایی اعمال‌شده علیه ایران را حفظ کرده است.
• بسته‌ماندن تنگه: ایران اعلام کرده تنگه هرمز را به روی «کشتی‌های متخاصم» بسته نگه خواهد داشت.

تحلیلگران امنیتی این وضعیت را نه کاهش تنش، بلکه «آزمون اراده‌ها» می‌دانند که در آن هیچ‌یک از طرفین به دنبال کاهش بحران نیستند. پیامد این بن‌بست، اختلالی گسترده در بازارهای انرژی بوده است.

ترامپ در جست‌وجوی خروج آبرومندانه

پایگاه تحلیلی هیل معتقد است که دونالد ترامپ در پرونده ایران به مرحله‌ای از مکث و انتظار رسیده و در پی یافتن مسیری برای خروج آبرومندانه از جنگ است. تمدید یک‌جانبه آتش‌بس و عقب‌نشینی از تهدیدهای پیشین نشان می‌دهد که کاخ سفید فعلاً ترجیح داده از تشدید تنش فاصله بگیرد.

• اهرم فشار: محاصره دریایی واشنگتن تاکنون دستاورد روشنی در مذاکرات نداشته است.
• هدف محدودتر: تمرکز آمریکا اکنون بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای است.
• فشارهای داخلی آمریکا: افزایش بهای انرژی، نارضایتی عمومی و نزدیکی به انتخابات، حاشیه مانور ترامپ را محدود کرده است.

ایران این امکان را دارد که با طولانی کردن مذاکرات، هزینه‌های سیاسی و اقتصادی بیشتری بر آمریکا تحمیل کند. واشنگتن اکنون با سه گزینه دشوار روبه‌روست: ادامه وضع موجود، عقب‌نشینی، یا تشدید درگیری؛ گزینه‌هایی که هیچ‌یک نتیجه‌ای قطعی و تضمین‌شده ندارند.

فشار حداکثری با چاشنی جنگ؛ نسخه واشنگتن‌پست

واشنگتن‌پست استدلال می‌کند که اگر تهران در کوتاه‌مدت شروط واشنگتن را نپذیرد، ادامه گفت‌وگوها به نفع ایران خواهد بود تا زمان بخرد. این نشریه معتقد است تمدید آتش‌بس توسط ترامپ این پیام را به تهران منتقل کرده که آمریکا بیش از ایران به توافق نیاز دارد.

نویسنده مقاله پیشنهاد می‌کند که ترامپ برای تغییر این برداشت، باید نشان دهد گزینه بازگشت به جنگ همچنان روی میز است. اگر ایران ظرف چند روز آینده پیشنهادی جدی ارائه نکند، آمریکا باید عملیات نظامی را از سر بگیرد و حتی چهره‌های مخالف توافق در ایران را هدف قرار دهد.

راهبرد مؤثرتر برای افزایش فشار بر ایران، ترکیب تداوم محاصره اقتصادی و ازسرگیری هم‌زمان حملات نظامی است. در این چارچوب، پیشنهاد می‌شود آمریکا در هماهنگی با اسرائیل، مسیرهای اصلی صادرات نفت ایران از جمله جزیره خارگ را هدف قرار دهد تا شریان مالی حکومت مختل شود و موقعیت چانه‌زنی واشنگتن تقویت گردد.