رونمایی از تلسکوپ فضایی «نانسی گریس رومن»: چشم جدید ناسا برای کاوش جهان تاریک

معرفی تلسکوپ «نانسی گریس رومن»

روز سه‌شنبه ۲۱ آوریل ۲۰۲۶، دانشمندان در مرکز پرواز فضایی گادرد ناسا با افتخار از تلسکوپ فضایی «نانسی گریس رومن» رونمایی کردند. این تلسکوپ که با پنل‌های خورشیدی نارنجی بلند و پایه‌ای نقره‌ای درخشان خودنمایی می‌کرد، قرار است به ابزاری بی‌نظیر برای درک ماهیت واقعی جهان تبدیل شود. نام این تلسکوپ به افتخار اولین رئیس بخش نجوم ناسا و اولین زنی که در این سازمان سمت اجرایی داشته، انتخاب شده است.

جولی مک‌انری، دانشمند ارشد پروژه، در یک کنفرانس مطبوعاتی اظهار داشت: «من بسیار امیدوارم و در واقع انتظار دارم که هیجان‌انگیزترین دستاوردهای علمی «رومن» چیزهایی باشند که انتظارش را نداشتیم و سؤالات عمیق جدیدی را برای مأموریت‌های آینده مطرح کنند.»

قابلیت‌های بی‌نظیر «رومن»

«رومن» با آینه‌ای به عرض ۲.۴ متر، مشابه هابل، توانایی ثبت تصاویری را دارد که حداقل ۱۰۰ برابر بزرگتر از هابل هستند. جرد آیزاکمن، رئیس ناسا، در این کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد:

قابلیت‌های نقشه‌برداری «رومن» بیش از ۱۰۰۰ برابر سریع‌تر از هابل است و می‌تواند ۲۰۰ برابر آسمان بیشتری را در یک تصویر واحد ترسیم کند. کاری که پردازش آن برای هابل ۲۰۰۰ سال طول می‌کشد را «رومن» می‌تواند در یک سال انجام دهد.

برای درک بهتر این توانایی، در حالی که هابل در ۳۵ سال خدمت خود حدود ۴۰۰ ترابایت داده جمع‌آوری کرده، «رومن» پس از عملیاتی شدن کامل، قادر به تولید ۵۰۰ ترابایت داده در سال خواهد بود.

تصاویر کیهانی و پانوراما

تلسکوپ «نانسی گریس رومن» به طور خاص برای ثبت تصاویر از جهان در نور مرئی و نزدیک به فروسرخ کالیبره شده است. برخلاف «جیمز وب» که در مشاهدات فروسرخ تخصص دارد، «رومن» تصاویری ۵۰ برابر وسیع‌تر اما کم‌عمق‌تر ارائه می‌دهد. این ویژگی به دانشمندان اجازه می‌دهد تا با وسعت دید بی‌نظیر، رویدادهای سریع کیهانی مانند انفجارهای رادیویی و ابرنواخترها را در لحظه وقوع ثبت کنند.

• ابزار میدان وسیع (WFI): این ابزار شامل یک دوربین تصویربرداری ۳۰۰ مگاپیکسلی و طیف‌سنج بدون شکاف است.
• سرعت بالای پردازش داده‌ها: «رومن» در ثبت رویدادهای سریع مانند برخورد ستاره‌های نوترونی بی‌نظیر است.

دومینیک بنفورد، دانشمند برنامه تلسکوپ، می‌گوید: «ما هزاران ابرنواختر را خواهیم دید که برخی از آنها دورتر از هر ابرنواختری خواهند بود که قبلاً دیده‌ایم. ما تاریخ جهان را از طریق انفجار ستاره‌ها ردیابی خواهیم کرد.»

کاوش جهان تاریک

یکی از بزرگترین امیدها از «رومن»، کمک به کشف اسرار ماده تاریک و انرژی تاریک است که در مجموع ۹۵ درصد از جهان را تشکیل می‌دهند. دانشمندان هنوز نمی‌دانند این دو ماده دقیقاً چیستند، اما «رومن» با میدان دید وسیع خود قادر خواهد بود از تعداد زیادی کهکشان تصویربرداری کرده و مناظر سه‌بعدی دقیقی از کیهان ایجاد کند.

مک‌انری توضیح داد: «ما همچنین بررسی خواهیم کرد که چگونه خود جهان در طول زمان گسترش یافته است و اینها کلیدهایی برای گشودن ماهیت اساسی ماده تاریک، انرژی تاریک و تار و پود خود جهان هستند.»

علاوه بر این، «رومن» مجهز به یک کروناگراف است که می‌تواند تابش ستاره‌های دور را مسدود کرده و به طور مستقیم از سیارات فراخورشیدی تصویربرداری کند. این کروناگراف قادر به شناسایی سیاراتی است که ۱۰۰ میلیون بار کم‌نورتر از ستاره‌هایشان هستند، قابلیتی که ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ برابر بهتر از کروناگراف‌های فضایی موجود است.

آماده‌سازی برای پرتاب

پس از تکمیل، «رومن» به مرکز فضایی کِنِدی ناسا در فلوریدا ارسال خواهد شد تا آزمایش‌های نهایی پرتاب را پشت سر بگذارد. این آزمایش‌ها شامل شلیک امواج صوتی شدید، تکان‌های شدید و قرار گرفتن در معرض گرمای و سرمای شدید است تا از مقاومت آن در برابر سختی‌های پرتاب و محیط خشن فضا اطمینان حاصل شود.

ناسا برای حمل این تلسکوپ به فضا، موشک «فالکون هوی» شرکت اسپیس‌ایکس را انتخاب کرده است. این موشک ۷۰ متری تاکنون ۱۱ پرتاب موفق داشته و میزان موفقیت آن ۱۰۰ درصد بوده است.

پس از جدا شدن از موشک، «رومن» به نقطه «لاگرانژ ۲» (L2) در فاصله حدود یک میلیون مایلی از زمین خواهد رفت. این نقطه پایدار به کاوشگران فضایی اجازه می‌دهد تا در امان از گرمای خورشید، در مداری قرار گیرند که ارتباط با تیم کنترل مأموریت به راحتی امکان‌پذیر باشد.