بورس تهران ۶۰ روز در انجماد: پیامدها و سناریوهای بازگشایی

خداحافظی با یک کارکرد کلیدی: نقدشوندگی

تعطیلی ۶۰ روزه بورس عملاً به معنای حذف مهم‌ترین کارکرد بازار سرمایه، یعنی نقدشوندگی است. در این مدت، امکان خرید و فروش سهام برای سرمایه‌گذاران وجود نداشته و آنها نه فرصت خروج از بازار را یافته‌اند و نه توانسته‌اند پرتفوی خود را تغییر دهند. این شرایط، به تدریج نااطمینانی را افزایش داده و می‌تواند پس از بازگشایی، به تصمیمات هیجانی‌تر در میان فعالان بازار منجر شود.

بازگشایی بازار ممکن است به تخلیه یک‌باره فشارهای انباشته و افزایش عرضه بینجامد، در حالی که ادامه تعطیلی، این پیام را تقویت می‌کند که بازار در مواجهه با ریسک‌های بیرونی، عادی‌ترین کارکرد خود را از دست می‌دهد. هرچه توقف معاملات طولانی‌تر شود، بازگشت بازار به شرایط عادی پیچیده‌تر خواهد شد. این در حالی است که متغیرهای بیرونی همچنان مبهم بوده و انتظارات سرمایه‌گذاران نیز تغییر کرده است. پیامدهای تعطیلی دوماهه را نمی‌توان با تدابیر موقت خنثی کرد و بی‌اعتمادی ایجاد شده، وزن تصمیم‌گیری را سنگین‌تر کرده است. نحوه و زمان بازگشایی، مسیر بعدی بازار را تعیین خواهد کرد.

ورود پول به بازارهای موازی و افزایش ریسک نقدشوندگی

بازار سهام در حال حاضر درگیر یک دوگانگی فرسایشی است که تصمیم‌گیری را برای سیاست‌گذار و سرمایه‌گذار پیچیده کرده است. بازگشایی اولیه می‌تواند به ریزش و تخلیه هیجانات منجر شود، در حالی که تداوم تعطیلی، فرسایش تدریجی اعتماد و کاهش عمق بازار را در پی خواهد داشت. ابراهیم سماوی، تحلیلگر بازارهای مالی، تعطیلی دوماهه بورس تهران را بی‌سابقه دانسته و معتقد است که این وضعیت، منطق سیاست‌گذاری را با تناقض جدی روبرو کرده است.

ابراهیم سماوی، تحلیلگر بازارهای مالی: «تعطیلی بورس، نه‌تنها به کاهش ریسک در اقتصاد منجر نشده، بلکه سرمایه‌ها را به سمت بازارهایی با شفافیت کمتر و ریسک بالاتر سوق داده است. ریسک از بین نرفته، بلکه از سطح قیمت‌ها به سطح انتظارات منتقل شده و در غیاب کشف قیمت، در حال انباشت است.»

نقدشوندگی، یکی از اصلی‌ترین دلایل جذابیت بازار سرمایه است که اکنون با توقف معاملات از کار افتاده و ریسک نقدشوندگی را افزایش داده است. در دوره تعطیلی، اطلاعات مربوط به متغیرهای کلان و وضعیت شرکت‌ها همچنان در حال شکل‌گیری بوده، اما امکان اثرگذاری تدریجی بر قیمت‌ها را نداشته است. این موضوع می‌تواند در زمان بازگشایی، به بروز یک شوک فشرده‌شده و افزایش نگرانی‌ها درباره نوسانات اولیه منجر شود. تضعیف کارکرد نقدشوندگی به این معناست که سرمایه‌گذار اگرچه مالک سهم باقی می‌ماند، اما عملاً اختیار بهره‌برداری از آن را ندارد. تداوم این وضعیت، علاوه بر افزایش ریسک نقدشوندگی، می‌تواند به تضعیف اعتماد فعالان بازار نیز منجر شود که بازسازی آن زمان‌بر و دشوار خواهد بود.

سناریوهای محتمل برای بازگشایی بورس

در شرایطی که ریسک‌های سیستماتیک و به‌ویژه امکان تداوم تنش‌های نظامی وجود دارد، هر تصمیمی درباره بازار سهام با عدم قطعیت بالایی همراه است. بازار نه چشم‌انداز روشنی از متغیرهای کلان دارد و نه افق مشخصی از پایداری شرایط سیاسی. از این رو، تعلیق معاملات به تعویق تصمیم‌گیری سیاست‌گذار تبدیل شده است. چهار سناریوی محتمل برای ارزیابی وضعیت پیش‌رو قابل ترسیم است:

• سناریوی اول: بازگشایی در کوتاه‌مدت بدون کاهش ریسک‌های سیاسی

  در این حالت، سیاست‌گذار با هدف بازگرداندن جریان عادی معاملات، بازار را بازگشایی می‌کند. پیامد طبیعی این تصمیم، افزایش عرضه و فشار فروش خواهد بود، چرا که سرمایه‌گذاران به سمت نقد کردن دارایی‌های خود حرکت می‌کنند. این رفتار می‌تواند به افت قابل‌توجه شاخص‌ها در روزهای ابتدایی منجر شود، اما مزیت آن در از سرگیری کشف قیمت و خروج بازار از وضعیت انجماد است.

• سناریوی دوم: تداوم تعطیلی تا کاهش ریسک‌ها

  سیاست‌گذار با احتیاط بیشتر، بازگشایی را به زمان کاهش تنش‌ها و شکل‌گیری چشم‌انداز باثبات‌تر موکول می‌کند. این رویکرد در ظاهر از بازار در برابر شوک‌های ناگهانی محافظت می‌کند، اما می‌تواند به تضعیف اعتماد سرمایه‌گذاران منجر شود و بخشی از سرمایه‌ها را به سمت بازارهای موازی سوق دهد.

• سناریوی سوم: بازگشایی تدریجی و مدیریت‌شده

  در این سناریو، تلاش می‌شود راه میانه‌ای میان بازگشایی و تعطیلی انتخاب شود. بازگشایی می‌تواند به صورت مرحله‌ای، با اعمال محدودیت‌هایی مانند دامنه نوسان کنترل‌شده یا ابزارهای حمایتی انجام شود تا شدت نوسانات اولیه کاهش یابد. موفقیت این رویکرد به میزان اعتماد فعالان بازار به پایداری تصمیمات سیاست‌گذار بستگی دارد.

• سناریوی چهارم: بازگشایی همراه با تداوم ریسک‌های بیرونی

  حتی در صورت بازگشایی بازار، فرض بر این است که ریسک جنگ به‌طور کامل از میان نرفته است. در این سناریو، بازار وارد فازی از نوسانات فرسایشی می‌شود که هر خبر مثبت یا منفی سیاسی، به سرعت در قیمت‌ها منعکس شده و روندهای پایدار شکل نمی‌گیرد. این وضعیت می‌تواند به کاهش افق سرمایه‌گذاری و غلبه نگاه کوتاه‌مدت در میان فعالان بازار منجر شود.